Ο Πολιτισμός της Πολιτικής (Φ. 2005)

 

Μία παλιά είδηση που γίνεται πάλι viral στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πόση ανάγκη έχει ο λαός από πρότυπα ήθους στην πολιτική!

 

γράφει η Εύη Κοκκίνου*

 

Μια είδηση του Νοεμβρίου του 2021 επανέρχεται αυτές τις ημέρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και συγκεντρώνει χιλιάδες αναδημοσιεύσεις και σχόλια. Δεν αφορά μια νέα πολιτική εξέλιξη, αλλά την παραίτηση της Έβα Κριστίν Χάνσεν, τότε Προέδρου του νορβηγικού Κοινοβουλίου. Η ίδια ανακοίνωσε την απόφασή της στις 18 Νοεμβρίου 2021, εν μέσω δημοσιευμάτων και ερωτημάτων σχετικά με τη χρήση κατοικίας που προοριζόταν για βουλευτές οι οποίοι διαμένουν 40χλμ μακριά από την έδρα του Κοινοβουλίου. Εκείνη είχε τη μόνιμη κατοικία της σε μικρότερη απόσταση.

Η επανεμφάνιση της είδησης, πέντε χρόνια αργότερα, δείχνει ότι ένα μέρος της κοινωνίας εξακολουθεί να αναζητά παραδείγματα πολιτικής ευθιξίας, σε μια εποχή κατά την οποία η εμπιστοσύνη στους πολιτικούς θεσμούς δοκιμάζεται και η ανάληψη ευθύνης δεν θεωρείται πάντοτε αυτονόητη.

Το ζητούμενο όμως τελικά δεν είναι να εξιδανικεύσουμε τη Νορβηγία ούτε να καταδικάσουμε συλλήβδην την ελληνική πολιτική ζωή, όπως συνηθίζουμε ως λαός. Είναι να αναρωτηθούμε τι περιμένουν οι πολίτες από εκείνους που αναλαμβάνουν δημόσια αξιώματα.

Η παραίτηση της Χάνσεν δεν ισοδυναμούσε με ομολογία ποινικής ενοχής. Ανέδειξε, όμως, ένα ζήτημα θεσμικής εμπιστοσύνης: πόσο μπορεί να συνεχίσει να ασκεί τα καθήκοντά του ένας πολιτικός όταν η δημόσια συζήτηση γύρω από την προσωπική του συμπεριφορά πλήττει το κύρος του αξιώματος που κατέχει; Η διάκριση αυτή είναι ουσιαστική. Άλλο η ποινική ευθύνη, που κρίνεται από τη Δικαιοσύνη, και άλλο η πολιτική ευθύνη, που συνδέεται με την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Στην Ελλάδα, η πολιτική ιστορία έχει καταγράψει παραιτήσεις υπουργών και κυβερνητικών στελεχών, κυρίως, όμως, σε περιόδους έντονης αμφισβήτησης ή αντιμετώπισης δικαστικών διαδικασιών. Ωστόσο, δεν έχουν όλες την ίδια αφετηρία ούτε μπορούν να ερμηνευθούν με τον ίδιο τρόπο.

Γι’ αυτό η συζήτηση θα έπρεπε να μετατοπιστεί και να μην περιοριστεί σε συγκρίσεις της Ελλάδας με άλλες χώρες. Το ερώτημα δεν είναι πόσοι πολιτικοί παραιτούνται στην Ελλάδα, αλλά πότε, γιατί και με ποια αντίληψη για την ευθύνη που συνοδεύει το αξίωμά τους. Η παραίτηση που έρχεται ύστερα από παρατεταμένες πιέσεις δεν έχει αναγκαστικά το ίδιο πολιτικό μήνυμα με εκείνη που αποτελεί προσωπική απόφαση ανάληψης ευθύνης. Ούτε, βέβαια, η παραμονή σε ένα αξίωμα αποδεικνύει από μόνη της έλλειψη ήθους. Κάθε περίπτωση απαιτεί συγκεκριμένα στοιχεία και δίκαιη κρίση.

Η πολιτική δεν είναι μόνο διαχείριση εξουσίας, αριθμών και συσχετισμών. Είναι και παράδειγμα συμπεριφοράς. Όποιος ζητά από τον πολίτη να τηρεί τους νόμους, να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του και να σέβεται τους θεσμούς, οφείλει να αποδέχεται ότι τα ίδια μέτρα ισχύουν και για τον ίδιο. Η δημόσια θέση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως προνόμιο χωρίς αντίστοιχες υποχρεώσεις.

Εξάλλου η κοινωνία μας δεν αναζητά τους «αλάνθαστους» πολιτικούς, καθώς αλάνθαστοι άνθρωποι δεν υπάρχουν, αναζητά πολιτικούς που αναγνωρίζουν τα λάθη τους, δίνουν καθαρές απαντήσεις, δεν συγχέουν το προσωπικό συμφέρον με το δημόσιο και δεν θεωρούν την κριτική επίθεση που πρέπει πάση θυσία να αποκρούσουν.

Ο πολιτισμός της πολιτικής φαίνεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίο ασκείται η εξουσία και αντιμετωπίζεται η ευθύνη. Στην ειλικρίνεια, στον σεβασμό των θεσμών, στην αποδοχή της λογοδοσίας, αλλά και στην ικανότητα ενός πολιτικού να θέτει το κύρος του δημόσιου αξιώματος πάνω από την προσωπική του παραμονή σε αυτό.

Ίσως γι' αυτό μια παλιά νορβηγική είδηση να συγκινεί και να προβληματίζει ξανά τόσους Έλληνες. Όχι επειδή η παραίτηση αποτελεί πάντοτε τη μοναδική σωστή επιλογή, αλλά επειδή υπενθυμίζει κάτι που δεν πρέπει να θεωρείται αυτονόητο: η εμπιστοσύνη κερδίζεται δύσκολα και χάνεται εύκολα.

Και σε μια δημοκρατία, η εμπιστοσύνη δεν είναι επικοινωνιακό σύνθημα. Είναι κεφάλαιο που η πολιτική οφείλει καθημερινά να προστατεύει.

Εδώ αξίζει να θυμηθούμε τη φράση του τραγικού ποιητή Αγάθωνα:

«Τον άρχοντα τριών δεί μέμνησθαι: πρώτον ότι ανθρώπων άρχει, δεύτερον ότι κατά νόμους άρχει, τρίτον ότι ουκ αεί άρχει», που σημαίνει: Αυτός που κατέχει την εξουσία πρέπει να θυμάται πάντα τρία πράγματα:

1. Ότι διοικεί ανθρώπους (άρα χρειάζεται σεβασμό).

2. Ότι διοικεί σύμφωνα με τους νόμους (δεν είναι υπεράνω του νόμου).

3. Ότι η εξουσία του δεν είναι αιώνια.

Η φράση αυτή αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της πολιτικής ευθιξίας, καθώς υπενθυμίζει στον πολιτικό ότι είναι προσωρινός και θα δώσει λόγο για τις πράξεις του.

 

 * Εύη Κοκκίνου

Δικηγόρος - Διαμεσολαβήτρια
Msc Διοίκηση Τουρ/κών
Επιχειρήσεων
Απ. Παύλου 40, Κόρινθος
τηλ. 27410 84568
6944964225
email: ekokklaw@otenet.gr,
https:/evikokkinoulaw.gr