Η μαγεία της ετυμολογίας (Φ. 2004)

 

«Ετυμολογικές προσεγγίσεις»

Γνωστά και καθημερινά –198

     Γράφει ο Χρήστος Βλαχογιάννης*

Γραμμάτων σειρά με το Ζ (ζήτα)

Β΄ ΜΕΡΟΣ

 

Κάνοντας αναφορά, όπως υποσχέθηκα στο προηγούμενο φύλλο, στον μέγιστο των Θεών, Δία ή Ζήνα, θα παραθέσω πρώτα τις ιδιότητες, που κατά την Μυθολογία φαίνεται αυτός να είχε.

 

Ο Δίας (ο πατέρας Θεών και ανθρώπων), ο Απόλλων, ο γιος του (Θεός του φωτός, της Μαντικής, γεννημένος με άσπορη σύλληψη από την παρθένο Λητώ) και η αδερφή του, Αθηνά (προσωποποίηση της σοφίας, που βγήκε από το κεφάλι του πατέρα της) συνιστούσαν την τριάδα, που εκπροσωπούσε με πληρότητα και τελειότητα την θεϊκή δύναμη. Εκτός του ότι ο συνειρμός και η συσχέτιση με νεότερη θρησκεία είναι εμφανής, θα μείνω στο ότι ο Δίας ήταν ο κορυφαίος Θεός τού ελληνικού Πανθέου και ό,τι πληροφορίες-δοξασίες τον συνοδεύουν καλύπτονται από ένα πέπλο μυστηρίου, ως προς το τι τελικώς ήταν. 

 

Το όνομα του Θεού κλίνεται διττώς ως εξής:

Ο Ζευς (ή Δευς), του Διός, τω Διί, τον Δία, ω Ζευ...

Ο Ζην, του Ζηνός, τω Ζηνί, τον Ζήνα (διότι χάρισε το ζην, την ζωή), ω Ζην...

 

Λέγεται επίσης και Ζαν, Ζης, Δις, Δαν, Δην, Την, Ταν, Σαν, Σδευς και Δεύς (εξ ου και δεύω =βρέχω, όπως λέμε σήμερα αρ-δεύω).

 

Ο Πλάτων (Κρατύλος, 396) μιλάει για τα δύο ονόματα του Θεού: «Οἱ μὲν γὰρ Ζῆνα, οἱ δὲ Δία καλοῦσι, συντιθέμενοι δὲ εἰς ἕν, δηλοῖ τὴν φύσιν τοῦ θεοῦ... ἔστιν αἴτιος μᾶλλον τοῦ ζῆν, ὁ ἄρχων τε καὶ βασιλεὺς τῶν πάντων».

Επ’ αυτού και ο Αριστοτέλης (Περί Κόσμου 7): «Καλοῦμεν καὶ Ζῆνα καί Δία, ὡς ἄν εἰ λέγοιμεν δι' ὅν ζῶμεν».

Τόσο οι Ορφικοί όσο και οι δύο μεγάλοι φιλόσοφοι αποδίδουν στον Δία το ζην, την ζωή.

Το Ετυμολογικόν το Μέγα γράφει για τον Δία: «Ζεὺς, εἴτε ἐκ τοῦ ζεύγνυμι διότι ἔζευξε τὰ πάντα, εἴτε παρὰ τὴν ζέσιν, ζέω, καὶ τροπῇ εἰς Ζεύς, ὡς τρέφω τροφεύς, πέρθω περσεύς».

 

O Ορφικός Ύμνος στον Δία (Ύμνος 15) τον παρουσιάζει ως την αρχή και το τέλος τών πάντων.

«Ζεῦ πολυτίμητε, Ζεῦ ἄφθιτε, τήνδε τοι ἡμεῖς, μαρτυρίην τιθέμεσθα λυτήριον ἠδὲ πρόσευξιν.
ὦ βασιλεῦ, διὰ σὴν κεφαλὴν ἐφάνη τάδε ῥεῖα, γαῖα θεὰ μήτηρ ὀρέων θ’ ὑψηχέες ὄχθοι,
καὶ πόντος καὶ πάνθ’, ὁπόσ’ οὐρανὸς ἐντὸς ἑέργει·» [Δία πολυτίμητε, Δία αθάνατε, σ’ εσένα προσφέρουμε αυτή την ομολογία ως λύτρωση και προσευχή. Βασιλιά, με την δική σου βούληση φανερώθηκαν όλα αυτά εύκολα, η θεά Γη, η μάνα, και των βουνών οι ψηλοί, ηχηροί όγκοι, και η θάλασσα και όλα όσα ο ουρανός κλείνει μέσα του]

Η φράση «διά σὴν κεφαλὴν» υποδηλώνει ότι ο Δίας θεωρείται η πηγή τής δημιουργίας και ότι όλα πηγάζουν από την δική του διάνοια και πνευματική υπόσταση.

 

Διαβάζουμε στο κείμενο «Περὶ κόσμου», που αποδίδεται στον Ψευδο-Αριστοτέλη:

«Ζεὺς πρῶτος γένετο, Ζεὺς ὕστατος ἀρχικέραυνος· Ζεὺς κεφαλή, Ζεὺς μέσσα, Διὸς δ᾿ ἐκ πάντα τέτυκται· Ζεὺς πυθμὴν γαίης τε καὶ οὐρανοῦ ἀστερόεντος· Ζεὺς ἄρσην γένετο, Ζεὺς ἄμβροτος ἔπλετο νύμφη· Ζεὺς πνοιὴ πάντων, Ζεὺς ἀκαμάτου πυρὸς ὁρμή·Ζεὺς πόντου ῥίζα, Ζεὺς ἥλιος ἠδὲ σελήνη· Ζεὺς βασιλεύς, Ζεὺς ἀρχὸς ἁπάντων ἀρχικέραυνος· πάντας γὰρ κρύψας αὖθις φάος ἐς πολυγηθὲς ἐξ ἱερῆς κραδίης ἀνενέγκατο, μέρμερα ῥέζων».

Εδώ ο Δίας παρουσιάζεται όχι απλώς ως ένας θεός τού Ολύμπου, αλλά ως το ίδιο το σύμπαν, το Κέντρο τού Κόσμου, το κεφάλι, το μέσο και η βάση τής Γης και του ουρανού («κεφαλή, Ζεὺς μέσσα, πυθμὴν γαίης»).

Συμβολίζει επίσης την ισορροπία τών αντιθέτων δυνάμεων της φύσης, όντας ταυτοχρόνως αρσενικός και θηλυκός («ἄρσην γένετο, ἄμβροτος ἔπλετο νύμφη»). Τα στοιχεία τής Φύσης, αέρας, φωτιά, θάλασσα, ήλιος και φεγγάρι, είναι κομμάτια τού θεϊκού του σώματος. Ο Δίας αναγεννά τα πάντα, αφού πριν τα κρύβει μέσα του και μετά τα ξαναφέρει στο φως από την καρδιά του («φάος ἐς πολυγηθὲς ἐξ ἱερῆς κραδίης ἀνενέγκατο»).

 

Ο Δίας «παντρεύτηκε» με την Θέμιδα, την Μήτιν, την Ευρυνόμην και την Μνημοσύνην, δηλ. τους θεσμούς, την λογική, το καθολικής ισχύος δίκαιο και την δημιουργική ερμηνεία τού παρελθόντος. Ο Δίας υπήρξε ο μέγας οικουμενικός ηγέτης και δημιουργός τού προκατακλυσμιαίου πανανθρώπινου πολιτισμού. Οι «γάμοι» που προαναφέραμε του επέτρεψαν να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις εκείνες για την διαρκή γαλήνη καί ευδαιμονία τού κόσμου, που μόνον η μεγάλη φυσική καταστροφή εξαφάνισε κάτω από την λάσπη τού Κατακλυσμού. Σήμερα που η οικουμένη μαστίζεται από την παράνοια των εξουσιαστών, ο Ζευς, ο μέγιστος φωτεινός νους που ανέδειξε ποτέ το ανθρώπινο είδος, εξακολουθεί να αποτελεί το υπέρτατο πρότυπο του ηγέτη.

 

Ανατρέξτε σε αρχαίες πηγές και διαβάστε τρομερές λεπτομέρειες, που δεν είναι δυνατόν να συμπεριληφθούν σε ένα αρθρίδιο, σχετικώς με τον κορυφαίο Θεό. Και μην «ψήνεστε» από τις απόψεις «ειδικών» ότι η Αρχαία Ελληνική Μυθολογία ήταν ψέμμα. Τερατώδη και χοντροκομμένα ψέμματα είναι αυτά που μας έχουν φλομώσει τόσα χρόνια. Η Μυθολογία είναι συγκαλυμμένη Ιστορία αλλά θέλει να βρεις τα κλειδιά για να αποκρυπτογραφήσεις τα μηνύματα, που αυτή εκπέμπει και συντηρεί. Πρέπει να κουραστείς, δηλαδή.

 

«Ζήθι», έλεγαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, δηλαδή «ζήσε». Να ζήτε, λοιπόν, και να μελετάτε τα περί Διός και Ζήνα. Θα εκπλαγείτε τα μάλα…

 

Ο Χρήστος Βλαχογιάννης είναι Καθηγητής Μουσικής & Διευθυντής Χορωδιών. Παρατηρήσεις ή ερωτήσεις σας μπορείτε να στέλνετε στο vlaxojohnmes@gmail.com.