Σαρωτική νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ Γερμανίας (Φ. 2000)

 

Η Ευρώπη αναζητά ξανά την ταυτότητά της

 

 

Η σαρωτική νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν επηρεάζει μόνον την Γερμανία ως πολιτικό γεγονός, αλλά ολόκληρη την Ευρώπη, αφού κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, όχι μόνον για την άνοδο ακροδεξιών κομμάτων, αλλά κυρίως για τις αιτίες που οδηγούν σε αυτήν την άνοδο. Το μήνυμα από το αποτέλεσμα των εκλογών αυτών έρχεται να προστεθεί στα αντίστοιχα εκλογικά αποτελέσματα στη Γαλλία, στην Ολλανδία, στην Ιταλία και σε άλλες χώρες, όπου ολοένα και περισσότεροι πολίτες στρέφονται προς κόμματα που αμφισβητούν τις μέχρι σήμερα κυρίαρχες πολιτικές επιλογές.

Η AfD (Alternative für Deutschland – Εναλλακτική για τη Γερμανία), που ιδρύθηκε το 2013, εξελίχθηκε σε ένα εθνικοσυντηρητικό και αντιμεταναστευτικό κόμμα, το οποίο αμφισβητεί βασικές επιλογές της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υποστηρίζει τον αυστηρό έλεγχο των συνόρων, τον περιορισμό της παράνομης μετανάστευσης, την ενίσχυση της εθνικής κυριαρχίας των κρατών και την αναθεώρηση της ενεργειακής πολιτικής που, κατά την άποψή του, έχει οδηγήσει σε αύξηση του κόστους παραγωγής και απώλεια ανταγωνιστικότητας της γερμανικής οικονομίας. Οι αντίπαλοί του το χαρακτηρίζουν ακροδεξιό ή εξτρεμιστικό κόμμα, ενώ οι υποστηρικτές του το θεωρούν έκφραση του πατριωτικού και συντηρητικού χώρου της Γερμανίας.

Η εύκολη ερμηνεία είναι να αποδοθεί το αποτέλεσμα των εκλογών αποκλειστικά στην «άνοδο της Ακροδεξιάς». Η ουσιαστική, όμως, προσέγγιση απαιτεί να αναζητήσουμε τις βαθύτερες αιτίες. Και αυτές βρίσκονται κυρίως στην αδυναμία των παραδοσιακών πολιτικών δυνάμεων να αφουγκραστούν τις ανησυχίες μεγάλου μέρους των πολιτών.

Για χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση ακολούθησε μια πολιτική που πολλοί θεωρούν ανεπαρκή ως προς τον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων και τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Ζητήματα κοινωνικής συνοχής, ασφάλειας και πολιτιστικής ταυτότητας αντιμετωπίζονται ως δευτερεύοντα ή ακόμη και ως πολιτικά «μη αποδεκτά», ενώ όσοι τολμούν να μιλούν γι’ αυτά χαρακτηρίζονται πολύ εύκολα ως «ρατσιστές», «φασίστες» ή «εθνικιστές». Εκατομμύρια Ευρωπαίοι, όμως, δηλώνουν με την ψήφο τους ότι δεν αισθάνονται πως οι ανησυχίες τους εισακούονται από τις Κυβερνήσεις τους.

Η Ευρώπη δεν είναι απλώς μια γεωγραφική ένωση κρατών. Είναι ένας πολιτισμός. Είναι η αρχαία ελληνική σκέψη και πολιτισμός, το ρωμαϊκό δίκαιο, η χριστιανική παράδοση, ο ανθρωπισμός, ο Διαφωτισμός και οι δημοκρατικοί θεσμοί που οικοδομήθηκαν πάνω σε αυτά τα θεμέλια. Η υπεράσπιση αυτής της κληρονομιάς δεν συνιστά μισαλλοδοξία, ούτε ρατσισμό, ούτε άρνηση της διαφορετικότητας. Αποτελεί προϋπόθεση για να συνεχίσει η Ευρώπη να διατηρεί τη φυσιογνωμία της και τις αξίες που τη διαμόρφωσαν.

Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι εάν η Ευρώπη θα παραμείνει ανοιχτή και ανεκτική κοινωνία -αυτό αποτελεί κατάκτηση του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Το ζήτημα είναι εάν, μέσα από τις μεγάλες δημογραφικές αλλαγές, τις μαζικές και συνεχείς μεταναστευτικές ροές των τελευταίων δεκαετιών, τις δυσκολίες ενσωμάτωσης και την απουσία ενός κοινού πλαισίου αξιών, θα μπορέσει να διατηρήσει την ταυτότητά της. Η συνύπαρξη διαφορετικών πολιτισμών μπορεί να αποτελέσει πλούτο μόνον όταν στηρίζεται σε ένα κοινό αξιακό και πολιτισμικό πλαίσιο. Όταν, αντίθετα, η Ευρώπη διστάζει να υπερασπιστεί τη δική της ιστορία, τη χριστιανική της παράδοση, τη γλώσσα, τα ήθη και τις αξίες της, δημιουργείται ένα επικίνδυνο κενό ταυτότητας. Και όταν το κοινό πολιτισμικό έδαφος αποδυναμώνεται, η συνύπαρξη διαφορετικών πολιτισμών μπορεί να οδηγήσει σε βαθύτερες κοινωνικές και πολιτισμικές συγκρούσεις.

Πολλοί Ευρωπαίοι εκφράζουν πια όχι μόνον την ανησυχία, αλλά την πεποίθηση ότι η μαζική μετανάστευση, σε συνδυασμό με τις δυσκολίες της ενσωμάτωσης των μεγάλων πληθυσμιακών ομάδων από τρίτες χώρες, δημιουργεί παράλληλες κοινωνίες και αποδυναμώνει τους κοινούς πολιτιστικούς δεσμούς που συνέχουν τα ευρωπαϊκά κράτη. Είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί με αυτή την εκτίμηση, δεν μπορεί να αγνοήσει ότι αποτελεί υπαρκτό προβληματισμό για σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής κοινωνίας.

Δεύτερο σημείο που οδήγησε στο εκλογικό αποτέλεσμα είναι η ενεργειακή πολιτική των τελευταίων ετών που έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στη γερμανική οικονομία. Η αύξηση του κόστους ενέργειας, η πίεση στη βιομηχανία και η αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς επαρκή μέριμνα για τις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες ενίσχυσαν τη δυσαρέσκεια απέναντι στο πολιτικό κατεστημένο. Δεν είναι τυχαίο ότι η AfD βρήκε ευήκοα ώτα σε περιοχές που επλήγησαν από τη βιομηχανική στασιμότητα και τη μείωση του βιοτικού επιπέδου.

Η ψήφος προς την AfD δεν μπορεί να ερμηνευθεί μονοδιάστατα. Περιλαμβάνει διαμαρτυρία, απογοήτευση, ανασφάλεια, αλλά και την επιθυμία πολλών πολιτών να επαναφέρουν στο δημόσιο διάλογο ζητήματα που θεωρούν ότι παραμερίστηκαν. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε θέση του κόμματος είναι ορθή, ούτε ότι οι δημοκρατίες της Ευρώπης πρέπει να αγνοήσουν τους κινδύνους του πολιτικού εξτρεμισμού.

Σημαίνει, όμως, ότι η Ευρώπη οφείλει να ακούσει το μήνυμα. Να επανεξετάσει το μεταναστευτικό, να προστατεύσει αποτελεσματικά τα σύνορά της, να διασφαλίσει την ουσιαστική ενσωμάτωση όσων ζουν και εργάζονται σε αυτήν και, πάνω απ’ όλα, να μην αισθάνεται ενοχή επειδή υπερασπίζεται την ιστορική, πολιτιστική και χριστιανική της κληρονομιά. Διότι η Ευρώπη δεν οικοδομήθηκε μόνο πάνω σε οικονομικές συμφωνίες και κοινές αγορές, αλλά πάνω σε κοινές αξίες, ιστορική μνήμη και πολιτιστικές παραδόσεις που εξακολουθούν να συγκροτούν την ταυτότητά της. Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι αυτές οι σταθερές κλονίζονται, αναζητούν αλλού πολιτική εκπροσώπηση.

Ε.Ε.Κ.