Η ειρήνη απαιτεί ισχύ (Φ. 2000)

 

Ιωάννης Μάζης: Η Ελλάδα πρέπει να καταστήσει σαφή την αποτρεπτική της αποφασιστικότητα – Ο κίνδυνος μιας νέας ελληνοτουρκικής κρίσης και η ανάγκη έμπρακτης παρουσίας στο Αιγαίο

 

Η ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν κρίνεται μόνο στο επίπεδο των δηλώσεων και της ρητορικής. Κρίνεται κυρίως από το κατά πόσο κάθε πλευρά είναι σε θέση να επιβάλει στην πράξη τις «κόκκινες γραμμές» που διακηρύσσει. Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα της παρέμβασης του καθηγητή Γεωπολιτικής Ιωάννη Μάζη, ο οποίος προειδοποίησε για το ενδεχόμενο μιας νέας εθνικής κρίσης με εμπλοκή και της Ελλάδας.

Μιλώντας στη «Ναυτεμπορική», ο κ. Μάζης συνέδεσε την τουρκική κινητικότητα με τις εσωτερικές πολιτικές ανάγκες του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, εκτιμώντας ότι μια σοβαρή κρίση θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από τον Τούρκο πρόεδρο στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό της Τουρκίας.

Σύμφωνα με την ανάλυσή του, ο Ερντογάν βρίσκεται, βάσει του ισχύοντος συνταγματικού πλαισίου, στην τελευταία του προεδρική θητεία και, προκειμένου να διεκδικήσει νέα θητεία χωρίς συνταγματική αναθεώρηση, θα μπορούσε να επιδιώξει τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών.

Στο πλαίσιο αυτό, ο καθηγητής θεωρεί πιθανό ένα σενάριο κατά το οποίο μια σοβαρή εθνική κρίση θα χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο για τη δημιουργία ευρύτερης πολιτικής συσπείρωσης στο εσωτερικό της Τουρκίας.

Και όταν ρωτήθηκε εάν σε μια τέτοια κρίση θα μπορούσε να εμπλακεί η Ελλάδα, η απάντησή του ήταν χαρακτηριστική: «Μα αυτό εννοώ. Δεν θα τα βάλει με τη Μαδαγασκάρη. Ούτε με τη Ρωσία, εξ όσων γνωρίζω».

Ιδιαίτερη σημασία έχει, ωστόσο, η εκτίμηση του κ. Μάζη για τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία επιχειρεί να διαμορφώσει σταδιακά νέα δεδομένα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Όπως υποστήριξε, η Άγκυρα έχει αντιληφθεί ότι η αύξηση της έντασης μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την ελληνική πλευρά, οδηγώντας την σε περιορισμό των ενεργειών της.

«Τι έχει διαπιστώσει μέχρι σήμερα; Ότι αυξάνοντας τον κίνδυνο της απειλής, οι Έλληνες κάνουν ένα βήμα πίσω», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Αυτό ακριβώς είναι που, σύμφωνα με τον καθηγητή, πρέπει να αλλάξει.

Η τουρκική στρατηγική, όπως την περιέγραψε, δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε μια ενδεχόμενη στρατιωτική αναμέτρηση. Αντίθετα, επιδιώκει τη δημιουργία μιας πραγματικότητας στο πεδίο, την οποία στη συνέχεια η άλλη πλευρά θα καλείται να διαχειριστεί.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσει και τις τουρκικές κινήσεις σε περιοχές που η Άγκυρα χαρακτηρίζει ως δήθεν «αμφισβητούμενες», καθώς και την προσπάθεια να εμφανιστεί ως δύναμη που έχει λόγο και δικαιοδοσία σε μεγάλο μέρος της θαλάσσιας περιοχής ανατολικά του 25ου μεσημβρινού.

Για τον Ιωάννη Μάζη, το κρίσιμο στοιχείο είναι η έμπρακτη και εμφανής αποτροπή.

Όπως σημείωσε, δεν αρκεί μια χώρα να διαθέτει ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις. Η άλλη πλευρά πρέπει να γνωρίζει ότι υπάρχει η πολιτική βούληση να χρησιμοποιηθούν, εφόσον αυτό καταστεί αναγκαίο για την υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων.

«Η αποτροπή δεν είναι μυστικό. Για να λειτουργήσει ως αποτροπή, πρέπει να υπάρχει εμφανής η διάθεση του αποτρέποντος να ασκήσει την αποτροπή», τόνισε.

Ως άμεση κίνηση πρότεινε την «επίδειξη σημαίας», ιδιαίτερα στη θάλασσα, με παρουσία του Πολεμικού Ναυτικού στις περιοχές όπου η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα ή προβάλλει μονομερείς διεκδικήσεις.

Η λογική είναι απλή: η αποτροπή λειτουργεί πριν από την κρίση και όχι αφού αυτή έχει ήδη ξεσπάσει.

Εάν μια τουρκική κίνηση έχει δημιουργήσει ένα νέο τετελεσμένο στο πεδίο, τότε το κόστος της ελληνικής αντίδρασης αυξάνεται σημαντικά. Αντίθετα, η έγκαιρη και αποφασιστική παρουσία μπορεί να καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε προσπάθεια αλλαγής της υφιστάμενης κατάστασης θα έχει συνέπειες.

Ο καθηγητής αναφέρθηκε ακόμη στην προσπάθεια της Τουρκίας να αξιοποιήσει το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο για να αμφισβητήσει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, ακόμη και σε περιοχές όπου η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σε συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο.

Κατά την άποψή του, η Αθήνα δεν πρέπει να παραμένει μόνο στη θέση της αντίδρασης στις τουρκικές πρωτοβουλίες, αλλά να αναλαμβάνει η ίδια πρωτοβουλίες που δημιουργούν νομικά και πολιτικά δεδομένα.

Στο πλαίσιο αυτό έθεσε και το ζήτημα της ανακήρυξης ελληνικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, στη βάση του Δικαίου της Θάλασσας και των δικαιωμάτων που αυτό αναγνωρίζει στα νησιά.

Η πρότασή του είναι, σε περίπτωση επικάλυψης των διεκδικούμενων θαλάσσιων ζωνών, να υπάρξει διάλογος αποκλειστικά για την οριοθέτηση της συγκεκριμένης διαφοράς και, εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία, προσφυγή στη διεθνή δικαιοδοσία με συνυποσχετικό.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να περιμένει την επόμενη κίνηση

Πέρα από τις επιμέρους προτάσεις, η παρέμβαση του Ιωάννη Μάζη επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ευρύτερο ζήτημα: η ελληνική αποτροπή πρέπει να είναι αξιόπιστη, ορατή και διαρκής.

Η ισχύς των Ενόπλων Δυνάμεων, η διπλωματική παρουσία, η αξιοποίηση του ευρωπαϊκού πλαισίου και η σαφής οριοθέτηση των ελληνικών θέσεων αποτελούν διαφορετικές πλευρές της ίδιας στρατηγικής.

Για την Ελλάδα, το ζητούμενο δεν είναι η ένταση ούτε η σύγκρουση. Είναι να καταστεί απολύτως σαφές ότι η ειρήνη και η σταθερότητα στην περιοχή δεν μπορούν να οικοδομηθούν πάνω στην υποχώρηση της μίας πλευράς μπροστά στην απειλή της άλλης.

Γιατί, τελικά, η αποτροπή έχει αξία μόνο όταν ο αντίπαλος γνωρίζει ότι είναι πραγματική.