ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ (Φ. 1998)

 

Ἀνησυχία γιὰ τὴν ὑποβάθμιση τῶν ἀνθρωπιστικῶν σπουδῶν

 

3 Αυγούστου, 2026

Τὰ τελευταῖα χρόνια μὲ τὶς ἐκπαιδευτικὲς μεταρρυθμίσεις τῶν ἑκάστοτε κυβερνήσεων παρατηρεῖται, δυστυχῶς, στὴν πατρίδα μας τραγικὴ ὑποβάθμιση τῶν κλασικῶν καὶ ἀνθρωπιστικῶν σπουδῶν, σὲ σχέση μὲ ἐκεῖνες ποὺ προάγουν τὴν τεχνογνωσία καὶ τὸν τεχνοκρατικὸ πολιτισμό. Μὲ ἀφορμὴ τὸ ἀνησυχητικὸ αὐτὸ φαινόμενο καὶ τὴ συνεχὴ πρὸς τὰ κάτω κύλιση τῶν βάσεων εἰσαγωγῆς στὶς ἀντίστοιχες πανεπιστημιακὲς σχολές, εἶδε πρόσφατα τὸ φῶς τῆς δημοσιότητας ἀξιόλογο ἄρθρο φιλολόγου, τὸ ὁποῖο παρουσιάζει τὴν παθογένεια τοῦ φαινομένου καὶ ὑπογραμμίζει τὶς ἀρνητικὲς συνέπειες ποὺ αὐτὸ θὰ σημάνει γιὰ τὴν πατρίδα μας. Σημειώνουμε κάποιες ἀναφορές του:

«(…) Κάθε κοινωνία ἀποκαλύπτει τί πραγματικὰ πιστεύει, ὄχι ἀπὸ αὐτὰ ποὺ διακηρύσσει, ἀλλὰ ἀπὸ αὐτὰ ποὺ ἐπιλέγει νὰ ἐπιβραβεύει. Καὶ ἡ δική μας κοινωνία μοιάζει νὰ ἔχει πάψει νὰ ἐπιβραβεύει τὴν καλλιέργεια, τὴν παιδεία, τὸν στοχασμό, τὴν ἱστορικὴ μνήμη, τὴν εὐαισθησία, τὸ συναίσθημα, τὶς ὑψηλὲς ἀξίες. (…) Ζοῦμε σὲ μιὰ ἐποχὴ ποὺ παράγει ἀδιάκοπα πληροφορία, ἀλλὰ ὁλοένα λιγότερη σοφία. Ποὺ ἐκπαιδεὐει ἀνθρώπους νὰ χρησιμοποιοῦν ἐργαλεῖα, ἀλλὰ δυσκολεύεται νὰ τοὺς διδάξει γιατί ἀξίζει νὰ εἶναι ἄνθρωποι. Ποὺ μιλᾶ ἀσταμάτητα γιὰ δεξιότητες καὶ σχεδὸν ποτὲ γιὰ παιδεία. (…)

Ζοῦμε σὲ μιὰ ὁλοένα πιὸ χρησιμοθηρικὴ κοινωνία. Ἀξιολογοῦμε κάθε ἐπιστήμη μὲ μία μόνο ἐρώτηση: “Τί δουλειὰ θὰ βρεῖς;” Ἂν μιὰ σχολὴ δὲν ὑπόσχεται γρήγορη οἰκονομικὴ ἀπόδοση, θεωρεῖται σχεδὸν ἀποτυχημένη. (…)

Στὶς μεγάλες ἐκπαιδευτικὲς παραδόσεις τῆς Εὐρώπης οἱ ἀνθρωπιστικὲς σπουδὲς δὲν ἀντιμετωπίστηκαν ποτὲ ὡς διακοσμητικὸ στοιχεῖο τοῦ σχολείου. Διότι γνώριζαν πὼς ἡ δημοκρατία δὲν ἐπιβιώνει μόνο χάρη στοὺς νόμους της. Ἐπιβιώνει χάρη στὴ γλώσσα καὶ τὰ ὑψηλὰ ἰδανικὰ τῶν πολιτῶν της. (…)

Ἕνας λαὸς ποὺ παύει νὰ ἐπενδύει στοὺς ἀνθρώπους ποὺ θὰ διδάξουν τὴ γλώσσα του, τὴν ἱστορία του καὶ τὸν πολιτισμό του, κινδυνεύει νὰ χάσει κάτι πολὺ περισσότερο ἀπὸ μία πανεπιστημιακὴ σχολή. Κινδυνεύει νὰ χάσει τὴ μνήμη του. Καὶ ἕνας λαὸς χωρὶς μνήμη δύσκολα μπορεῖ νὰ ἔχει μέλλον» («alfavita.gr» 26-7-2026).

Πολὺ ἀξιόλογες οἱ ἐπισημάνσεις τῆς φιλολόγου στὸ ἄρθρο αὐτό. Λαὸς ποὺ ἀπεμπολεῖ τὴν ἱστορική, γλωσσική, θρησκευτική, πολιτισμικὴ ταυτότητά του, εἶναι «ἐγγὺς ἀφανισμοῦ». Καὶ ἡ ταυτότητα αὐτὴ ἀνέκαθεν δινόταν μέσα ἀπὸ τὶς ἀνθρωπιστικὲς σπουδές. Ἀπὸ αὐτὲς τὶς σπουδὲς κατεξοχὴν ὑπηρετεῖται καὶ τὸ ἰδανικὸ τῆς παιδείας, τὸ ὁποῖο ἀποτελεῖ ὕψιστο πνευματικὸ ἀγαθὸ γιὰ τὸν ἄνθρωπο. Σωστὰ ἔχει εἰπωθεῖ ὅτι «παιδεία εἶναι ὅ,τι ἀπομένει σὲ κάποιον, ὅταν τοῦ ἀφαιρεθοῦν ὅλες οἱ γνώσεις». Καὶ βέβαια τὸν ὑπεροχότερο ὁρισμὸ τῆς παιδείας τὸν ἔχει δώσει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος: «Παιδεία ἐστὶ μετάληψις ἁγιότητος». Παρέχουμε τέτοια ποιότητα παιδείας στὰ σχολεῖα μας σήμερα; Ἂς μὴν ξεχνοῦμε ὅτι ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἔθνος ὑπηρετήθηκαν καὶ διαδόθηκαν παντοῦ στὸν κόσμο οἱ ἀνθρωπιστικὲς σπουδές. Ἐπιπλέον ἡ γλώσσα του ἔγινε ὄχημα διαδόσεως τῆς ἀποκαλυμμένης ἀλήθει­­ας τοῦ Θεοῦ στὸν κόσμο μὲ τὴν Ἁγία Γραφή. Συν­επῶς, ἂν παντοῦ οἱ ἀνθρωπιστικὲς σπουδὲς πρέπει νὰ κατέχουν στὴν ἐκπαίδευση τὸν πρῶτο λόγο, πολὺ περισσότερο αὐτὸ ὀφείλει νὰ συμβαίνει στὴν πατρίδα μας.