Επιστροφή κλαπέντων εκκλησιαστικών κειμηλίων από τη Βουλγαρία με αντάλλαγμα τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ (F. 2005)

 

Οι ελληνικές διεκδικήσεις παραμένουν ανοιχτές

 

Έπειτα από 109 χρόνια, 48 εκκλησιαστικά κειμήλια επέστρεψαν στην Ελλάδα από τη Βουλγαρία. Είχαν κλαπεί από τους Βούλγαρους το 1917, κατά τη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής της Ανατολικής Μακεδονίας, στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πρόκειται αναμφισβήτητα για μια σημαντική εξέλιξη, καθώς επιστράφηκαν εικόνες, σταυροί, ιερά σκεύη, άμφια, λειψανοθήκες και ένας επισκοπικός θρόνος προερχόμενα από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας στο Παγγαίο, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.

Δεν έχει δημοσιευθεί συνολική απογραφή όλων των ελληνικών κειμηλίων που εξακολουθούν να βρίσκονται στη Βουλγαρία. Είναι, ωστόσο, γνωστό ότι από τη Μονή Τιμίου Προδρόμου κλάπηκαν εκατοντάδες χειρόγραφα, αυτοκρατορικά χρυσόβουλλα, πατριαρχικά σιγίλλια και άλλα πολύτιμα αντικείμενα. Αντίστοιχα, για τη Μονή Εικοσιφοίνισσας, σε ερώτηση που κατατέθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το 2017 αναφέρονταν 907 λατρευτικά αντικείμενα, 430 χειρόγραφοι κώδικες και 467 παλαίτυπα.

Στις 3 Οκτωβρίου 2026, στο πλαίσιο της συμφωνίας των δύο χωρών, η Ελλάδα παρέδωσε στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον τσάρο Σαμουήλ (997–1014). Ανακαλύφθηκαν το 1965 από τον αρχαιολόγο Νικόλαο Μουτσόπουλο στη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, στη Μικρή Πρέσπα, περιοχή που συνδέεται με την εξουσία του Σαμουήλ. Η επιστροφή τους αποτελούσε μακροχρόνιο βουλγαρικό αίτημα.

Η συζήτηση που έχει ανοίξει είναι εύλογη: αξιοποιήθηκε επαρκώς η επιστροφή των λειψάνων ως διαπραγματευτικό μέσο για τον επαναπατρισμό περισσότερων ελληνικών κειμηλίων; Η επίσημη συμφωνία προβλέπει τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων για άλλα ιστορικά αντικείμενα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, χωρίς να έχουν δημοσιοποιηθεί συγκεκριμένος κατάλογος διεκδικήσεων ή χρονοδιάγραμμα. Δεν έχει γίνει επίσης γνωστό ποια άλλα αντικείμενα ενδέχεται να διεκδικεί η βουλγαρική πλευρά.

Η Ελλάδα οφείλει να προχωρήσει με τεκμηριωμένες διεκδικήσεις, συγκεκριμένους στόχους και σαφές χρονοδιάγραμμα, ώστε η συμφωνία να αποτελέσει την αρχή μιας ευρύτερης προσπάθειας αποκατάστασης της ιστορικής και εκκλησιαστικής μας κληρονομιάς.