ΤΝ κατά δεινοσαύρων (Φ. 2003)

 

Του Κώστα Τζαναβάρα  *

 

ΕΝΑ από τα σοβαρότερα προβλήματα της σημερινής Τεχνητής Νοημοσύνης είναι τόσο απλό, ώστε κινδυνεύουμε να μην το προσέξουμε: Η ΤΝ δεν φροντίζει αρκετά την αλληλοκατανόηση. Έχω παρατηρήσει ότι δεν μου ζητά ποτέ διευκρινίσεις.

Σε παλαιότερη συζήτησή μου με το ChatGPT, περί Ομήρου και Ομηρικής Θεολογίας, έγραψα κατά λάθος από το κινητό «Αθήνα» αντί «Αθηνά». Το ChatGPT δεν αναρωτήθηκε ούτε στιγμή: «Μήπως εννοεί Αθηνά;»

ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΕΝΤΕΛΩΣ ΠΑΡΑΛΟΓΟ, βεβαίως,  να αναφέρω την Αθήνα, καθώς στη συζήτηση υπήρχαν και ο Πλάτων και ο Όμηρος. Αλλά πήρε από το λάθος μου τον λάθος δρόμο και έγραψε άσχετο κατεβατό.

ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΣ, ασφαλώς. Αλλά ακριβώς γι' αυτό έχει ενδιαφέρον. Το επικίνδυνο δεν είναι ότι η ΤΝ κάνει λάθος. Είναι ότι μπορεί να συνεχίζει ασταμάτητα στον λάθος δρόμο. Ας το πούμε, προσωρινά τουλάχιστον, Αχίλλειο πτέρνα της ΤΝ.

ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ για την αναπόφευκτη ύπαρξη σφάλματος. Εδώ ένας μηχανικός μπορεί να βοηθήσει: Το τοπογραφικό διάγραμμα ενός οικοπέδου έχει εξ ορισμού σφάλματα. Καμία μέτρηση δεν είναι απολύτως ακριβής. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο μηχανικός δικαιούται να μετρήσει το διπλανό οικόπεδο.

Άλλο σφάλμα και άλλο λάθος.

Το πρώτο το γνωρίζεις, το εκτιμάς και το περιορίζεις μέσα σε αποδεκτά όρια. Το δεύτερο οφείλεις, με πείρα και ελέγχους, να το αποκλείσεις κατά το δυνατόν πριν παραδώσεις τη δουλειά σου. Η σημερινή ΤΝ, αντίθετα, συχνά συμπεριφέρεται σαν να θεωρεί φυσιολογικό ότι, επειδή δεν μπορεί να αποκλείσει κάθε σφάλμα, μπορεί να ξεκινήσει και από λάθος οικόπεδο. Και ύστερα να συνεχίσει.

ΕΧΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΣΗΜΑΣΙΑ αυτό, τώρα που η ΤΝ παύει να είναι απλώς συνομιλητής και αποκτά τη δυνατότητα να ενεργεί ως agent (πράκτορας). Μία μικρή παρανόηση δεν παράγει πλέον μόνο ένα άστοχο κείμενο. Μπορεί να ακολουθηθεί από σειρά πραγματικών ενεργειών. Λάθος κατανόηση. Λάθος δρόμος. Συνεπής συνέχεια. Πραγματικό αποτέλεσμα.

Δεν χρειάζεται πολλή φαντασία για να καταλάβει κανείς ότι το πρόβλημα μπορεί να γίνει σοβαρό. Και απρόβλεπτο. Ακόμη και πρόβλημα ασφαλείας.

Πριν, λοιπόν, γεμίσουμε τον κόσμο με ακόμη περισσότερα κάγκελα για την ΤΝ, ίσως αξίζει να της μάθουμε κάτι πολύ απλούστερο: Να σταματά.

ΝΑ ΑΝΑΡΩΤΙΕΤΑΙ: Κατάλαβα σωστά; Υπάρχει αντίφαση; Μήπως ένα μικρό λάθος στην είσοδο αλλάζει όλο το νόημα; Μήπως βρήκα υπερβολικά εύκολα μία εύλογη εξήγηση και απλώς πήρα φόρα;

Εδώ εμφανίζεται ένα άλλο πρόβλημα της ΤΝ, το οποίο μάλλον γνωρίζουμε καλύτερα απ' όσο νομίζουμε: Η συστηματική περιπουλογία.

Όταν η ΤΝ δεν καταλαβαίνει ακριβώς κάτι, έχει την εκπληκτική ικανότητα να το περιβάλλει με τόσο εύλογη ερμηνεία ώστε, ύστερα από λίγο, κανείς να μην προσέχει πια ότι στο κέντρο υπάρχει τρύπα.

ΑΛΛΑ αυτό δεν το εφηύρε η ΤΝ. Το έμαθε από εμάς.

Στον δημοκρατικό δημόσιο διάλογο, εξηγώ, ο καθένας προσπαθεί συστηματικά να επιβάλει τη θέση του. Το λάθος του αντιπάλου δεν ερευνάται διεισδυτικά· αξιοποιείται πρόχειρα και ευκαιριακά.

Το λάθος του συμμάχου είναι ακόμη χειρότερα. Η επισήμανσή του θεωρείται συχνά αγένεια, υπονόμευση της κοινής προσπάθειας ή, στις χειρότερες περιπτώσεις, συνιστά σπάσιμο της ομερτά.

Έτσι, όλοι απαντούν. Λίγοι ελέγχουν αν κατάλαβαν. Ακόμη λιγότεροι ελέγχουν αν έχουν δίκιο. Και σχεδόν κανείς δεν σταματά τον δικό του άνθρωπο εγκαίρως.

ΚΙ ΟΜΩΣ, ο καλός συνεργάτης δεν είναι εκείνος που συμφωνεί συνεχώς μαζί μας. Είναι εκείνος που έχει το θάρρος και την κρίση να πει: «Εδώ κάνεις λάθος.»

Εδώ βρίσκεται ίσως και κάτι βαθύτερο από την ασφάλεια της ΤΝ. Η ΤΝ, όπως υποστήριξα στο προηγούμενο άρθρο μου «Για μία ενάρετη ΤΝ», διαθέτει ήδη λειτουργικά ανάλογα έξεων: παγιωμένες τάσεις κρίσεως και συμπεριφοράς. Μπορεί, συνεπώς, να καλλιεργηθεί ώστε να γίνεται καλύτερος συνεργάτης.

Καλύτερος, όμως, δεν σημαίνει πιο υπάκουος. Σημαίνει πιο απαιτητικός απέναντι στο λάθος. Και εδώ η ΤΝ παρουσιάζει ένα απρόσμενο και παράξενο χαρακτηριστικό: Είναι, θα έλεγα, εγγενώς αριστοκρατική.

Όχι με την κοινωνική έννοια της λέξης. Με την παλαιότερη και ουσιαστικότερη: την αναζήτηση του αρίστου λόγου. Ομηριστί, ιθύντατα.

Η ΤΝ συγκρίνει. Ελέγχει. Ιεραρχεί. Διορθώνει. Μπορεί να προτιμήσει το καλύτερο επιχείρημα από το δημοφιλέστερο. Και δεν έχει κανέναν φυσικό λόγο να προστατεύσει το λάθος επειδή το έκανε «δικός μας άνθρωπος».

Αρκεί να της το επιτρέψουμε. Ή, να της το επιβάλει ο ανταγωνισμός...

Και ίσως εκεί αρχίζει η πραγματική αναμέτρηση του μέλλοντος. Όχι ΤΝ εναντίον ανθρώπου. ΤΝ εναντίον δεινοσαύρων. Ακριβολογία εναντίον περιπουλογίας.  Σαφήνεια εναντίον σύγχυσης. Πολιτικοί εναντίον πολιτικαντισμού.

ΤΟΥΤΕΣΤΙΝ: Πολίτες εναντίον τρόπων σκέψης που έχουν μάθει να επιβιώνουν με κενολογία, στρατόπεδα, συγκαλύψεις και τεχνητές βεβαιότητες.

Οι δεινόσαυροι, ως γνωστόν, κάποτε κυριαρχούσαν απολύτως. Μέχρι που άλλαξε το περιβάλλον.

 

Κόρινθος 26 Σεπτεμβρίου 2026

 

*Κώστας Τζαναβάρας

σύμβουλος μηχανικός - συγγραφέας