26 Απριλίου 1941: Μάχη του Ισθμού της Κορίνθου (Φ. 1984)

Το «Κορινθιακό Εργαστήριο Ιστορίας» φωτίζει άγνωστες στιγμές της ιστορικής μάχης του Ισθμού (26Απριλίου 1941) μέσα από το βιβλίο «Corinth and All That» και την προσωπική μαρτυρία του Νεοζηλανδού στρατιώτη Fred Woollams

γράφει-επιμελείται η Εύη Κοκκίνου - Κελλάρη*

Ογδόντα πέντε χρόνια μετά τη Μάχη του Ισθμού της Κορίνθου και ύστερα από επτά χρόνια επίμονης προσπάθειας, το Κορινθιακό Εργαστήριο Ιστορίας παρουσίασε, στο κατάμεστο Θέατρο του Δημαρχείου Κορίνθου, ένα ξεχωριστό βιβλίο, άγνωστο στο ελληνικό κοινό, που φωτίζει από μια διαφορετική οπτική τη δραματική και καθοριστική μάχη του Ισθμού στις 26Απριλίου 1941. Πρόκειται για το «Corinth and All That» (Κόρινθος και Όλα Αυτά), την προσωπική μαρτυρία του Νεοζηλανδού στρατιώτη Fred Woollams.

Την άνοιξη του 1941, στρατεύματα της Νέας Ζηλανδίας, της Αυστραλίας και της Βρετανίας στάλθηκαν στην Ελλάδα για να ενισχύσουν βασικές γραμμές άμυνας στη βόρεια Ελλάδα με στόχο να καθυστερήσουν τη γερμανική εισβολή. Η αποστολή αυτή αποδείχθηκε εξαρχής εξαιρετικά δύσκολη. Μετά τη συνθηκολόγηση και την ταχεία προέλαση των γερμανικών δυνάμεων, η επιχείρηση μετατράπηκε σε μια αγωνιώδη υποχώρηση προς τη νότια Ελλάδα, με στόχο την εκκένωση των συμμαχικών στρατευμάτων.

Ο Ισθμός της Κορίνθου αποτέλεσε ένα από τα τελευταία και πιο κρίσιμα σημεία αυτής της προσπάθειας. Εκεί, την ημέρα των ANZACs (25 Απριλίου), βρίσκονταν ήδη συγκεντρωμένες συμμαχικές δυνάμεις, για να καθυστερήσουν τον εχθρό και να εξασφαλίσουν τη διαφυγή όσο το δυνατόν περισσότερων στρατιωτών προς τα λιμάνια της Πελοποννήσου.

Ο 2ος λόχος του 19ου Τάγματος, ο λόχος που ανήκε ο Woollams, πήρε διαταγή να μεταφερθεί από το Λουτράκι στον Ισθμό, δύο περίπου μίλια από τη διώρυγα, από την πλευρά του Λουτρακίου. Η αποστολή τους ήταν να προστατεύσουν τους μηχανικούς, που θα ανατίναζαν τη γέφυρα, αφού θα είχε ολοκληρωθεί η οπισθοχώρηση προς τα νότια μεγάλου τμήματος της 4ης Ταξιαρχίας. Όλη η επιχείρηση θα έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί το Σάββατο 26 Απριλίου 1941 μέχρι τις 10 το βράδυ, που θα ανατίναζαν τη γέφυρα.

Ωστόσο, τα ξημερώματα της 26ης Απριλίου άρχισε η αιφνιδιαστική γερμανική αερομεταφερόμενη επίθεση και η κατάσταση γρήγορα ξέφυγε από κάθε έλεγχο. Γερμανικά μεταγωγικά αεροσκάφη Junkers Ju 52 γέμισαν τον ουρανό και έριχναν αλεξιπτωτιστές. Παρά τη σκληρή αντίσταση των συμμαχικών δυνάμεων, οι Γερμανοί κατέλαβαν τον Ισθμό, ενώ η ανατίναξη της γέφυρας προκάλεσε πανικό και χάος.

Ο Fred Woollams, στρατιώτης του 2ου Λόχου του 19ου Τάγματος της 2ης Μεραρχίας Νέας Ζηλανδίας, με αριθμό μητρώου 5117, έζησε από κοντά αυτά τα γεγονότα. Στο βιβλίο του περιγράφει με αμεσότητα και έντονη βιωματικότητα τη μάχη της 26ης Απριλίου 1941: τους βομβαρδισμούς, την απώλεια συντρόφων, τον φόβο της περικύκλωσης και τις μικρές πράξεις ηρωισμού.

Έτσι, όταν η άμυνα κατέρρευσε, χιλιάδες στρατιώτες της Κοινοπολιτείας έμειναν πίσω, αποκομμένοι από τις μονάδες τους. Για τον Woollams ξεκίνησε τότε μια νέα, εξίσου δύσκολη φάση, η μάχη της επιβίωσης. Μαζί με άλλους Νεοζηλανδούς κρύφτηκε σε αγροτικές περιοχές γύρω από την Κόρινθο και τα Μέγαρα, εξαρτώμενος πλήρως από τη βοήθεια των Ελλήνων χωρικών.

Η πορεία μέσα από τα Γεράνεια, από την Κόρινθο προς τα Μέγαρα περιγράφεται με εντυπωσιακές λεπτομέρειες. Η φύση γίνεται εχθρός με τη δίψα και τους τραυματισμούς, αλλά ταυτόχρονα και σωτήρας, αφού παρέχει κάλυψη και υποτυπώδη τροφή. Ωστόσο δεν θα τα καταφέρουν να φτάσουν στα Μέγαρα, που είχαν ήδη καταλάβει οι Γερμανοί. Η ομάδα τους διασπάται, τα εφόδια χάνονται, νερό δεν υπάρχει και συνεχώς κυριαρχούν η πείνα και η δίψα. Η άσχημη αυτή εξέλιξη μετατρέπει τον Woollams και τους συντρόφους του από «στρατιώτες» σε «περιπλανώμενους φυγάδες», που είχαν να αντιμετωπίσουν ατέρμονη περιπλάνηση σε άγνωστα μέρη, ασθένειες και φυσικά τον συνεχή φόβο για προδοσία.

Η συμβολή των απλών ανθρώπων υπήρξε καθοριστική. Παρά τον κίνδυνο των αντιποίνων, μοιράστηκαν τα λιγοστά τους τρόφιμα, προσέφεραν ρούχα και έκρυψαν τους στρατιώτες, για να αποφύγουν τη σύλληψη. Η επικοινωνία τους γίνεται με χειρονομίες, με λέξεις-κλειδιά και με βλέμματα εμπιστοσύνης. Με αυτό τον τρόπο, το βιβλίο μετατρέπεται σε μια πολύτιμη καταγραφή της ελληνικής καθημερινότητας της εποχής, με ζωντανές περιγραφές της υπαίθρου και των ανθρώπων της.

Τελικά, ο Woollams προδόθηκε και συνελήφθη κοντά στα Μέγαρα. Ακολούθησε η αιχμαλωσία του στις φυλακές της Θήβας, του Αβέρωφ στην Αθήνα, στη Λαμία και στο στρατόπεδο της Λάρισας. Η περιγραφή των συνθηκών κράτησης σε όλους αυτούς τους χώρους, όπου καταπατήθηκε κάθε δικαίωμα και κάθε ανθρώπινη αξιοπρέπεια, είναι ζωντανή και ρεαλιστική, χωρίς υπερβολή, χωρίς θεατρικότητα, χωρίς υπερβολικό συναισθηματισμό. Βλέπει σκληρότητα, εκτελέσεις και κακομεταχείριση, αλλά και στιγμές ανθρωπιάς και αλληλεγγύης μεταξύ των κρατουμένων. Τον Ιανουάριο του 1943, τον επιβίβασαν από το λιμάνι της Πάτρας, μαζί με Έλληνες αιχμαλώτους πολέμου, σε ιταλικό πλοίο, που την επόμενη ημέρα βυθίστηκε από τους Άγγλους στον κόλπο του Αυλώνα. Διασώθηκε και μεταφέρθηκε σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Ιταλία για οκτώ μήνες. Δραπέτευσε το 1943, επέστρεψε στην πατρίδα του το 1944 και έγραψε το βιβλίο του "Κόρινθος και Όλα Αυτά".

Το «Κόρινθος και Όλα Αυτά» είναι μια μαρτυρία ανθρώπινης αντοχής, αλλά και μια συγκινητική υπενθύμιση της αλληλεγγύης που έδειξαν οι Έλληνες σε μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της ιστορίας. Η Κόρινθος, στο βιβλίο του Woollams, παρουσιάζεται ως μια πόλη με μεγάλη ιστορία, μια πόλη στρατηγικής σημασίας, όπως αποδεικνύεται και από τη μάχη του Ισθμού, μια πόλη που συμβολίζει την έναρξη της προσωπικής του τραυματικής εμπειρίας. Δεν είναι τυχαίο ότι ο συγγραφέας αφιερώνει το έργο του «Με ευλάβεια στους άνδρες που έπεσαν στην Κόρινθο. Με ευγνωμοσύνη σε εκείνους τους Έλληνες, που με κίνδυνο της ζωής τους, προστάτευσαν τους Συμμάχους Στρατιώτες».

Για μία ακόμη φορά αναδεικνύεται και η σπουδαία συμβολή του Κορινθιακού Εργαστηρίου Ιστορίας. Συγχαρητήρια!

* Εύη Κοκκίνου - Κελλάρη
Δικηγόρος - Διαμεσολαβήτρια
Msc Διοίκηση Τουρ/κών
Επιχειρήσεων
Απ. Παύλου 40, Κόρινθος
τηλ. 27410 84568
6944964225
email: ekokklaw@otenet.gr,
https:/evikokkinoulaw.gr