Η μαγεία της ετυμολογίας (Φ.1984)

«Ετυμολογικές προσεγγίσεις»

Γνωστά και καθημερινά –178

Γράφει ο Χρήστος Βλαχογιάννης*

Προσπάθησα να βρω ένα θέμα να ασχοληθώ και να ετυμολογήσω σχετικές λέξεις, μα οι τρέχουσες εξελίξεις δεν με αφήνουν απερίσπαστο.

Και -πού στην ευχή- να δεις πως το σύμπαν συνωμοτεί και μου έφερε μια λέξη-δώρο για αρχή. Είχα και στο παρελθόν προσπαθήσει να την ετυμολογήσω, τραβηγμένη απ’ τα μαλλιά μεν, αλλά τώρα μου ήρθε στο πιάτο έτοιμη και μάλιστα από την …ινδική γλώσσα!!

Ναι, καλά ακούσατε, από την ινδική.

Διάβαζα χθες κάποιες πληροφορίες περί σανσκριτικής γλώσσας και τυχαία έπεσα πάνω στο όνομα «κούλης», που στην ινδική θα πει ο αχθοφόρος κουβαλητής και προέρχεται από το κολέω =πολέω, περιφέρομαι. Τον φαντάζεστε με τουρμπάνι, μ’ εκείνο το ξεχωριστό βλέμμα -δείγμα ανώτερης ευφυίας- να κουβαλάει ξυπόλητος στην πλάτη του μπανάνες και νερό από τον Γάγγη; Ποίημα!!

Κι αφού διάβασα αρκετά περί σανσκριτικής, είναι κρίμα να μη σας δώσω κι άλλες πολλές λέξεις, που ετυμολογούνται -ω του θαύματος- από τα ελληνικά. Κι αν διαβάστε πουθενά πως η σανσκριτική είναι αρχαιότερη της ελληνικής ή ότι η ελληνική έχει δανειστεί λέξεις από την «μητέρα» της, μην τα πιστέψετε. Δεν είναι καθόλου μα καθόλου έτσι, κι ας λένε οι σοφοί και φιρμάτοι «γλωσσολόγοι».

Αν εξετάσουμε το θέμα μέσα από τις μαρτυρίες των αρχαίων μας κειμένων (Νόννος, Αρριανός, Φιλόστρατος, Απολλόδωρος, Λουκιανός, Γαληνός κλπ.) διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν συνεχείς αναφορές για την προϊστορική διείσδυση Ελλήνων προς Ανατολάς, μέχρι την Ινδία, αλλά ουδέποτε Ινδών προς την Ελλάδα και την Ευρώπη. «Οὔτε γὰρ παρ’ Ἰνδῶν ἔξω σταλῆναί ποτε στρατιάν...».

Φυσικά, εδώ δεν γίνεται να σας παραθέσω τα εν λόγω κείμενα που το αποδεικνύουν, αφού ούτε ο χώρος αλλά ούτε κι ο χρόνος μάς φτάνει. Πρέπει να λαλάμε μέρες ολόκληρες.

Περιορίζομαι, λοιπόν, σε διάσπαρτες λέξεις τής σανσκριτικής-ινδικής, που δείχνουν ελληνική καταγωγή και ποια είναι αυτή.

svada (=ηδύς), εκ του F-αδύς, ismah (=έρως), εκ του ίμερος, vaste (=ενδύω), εκ του F-εσθής (εσθήτα, φόρεμα, ένδυμα), rajas (=σκότος), εκ του έρεβος, vatsat (=έτος), εκ του F-έτος, aritrah (=ερέτης, κωπηλάτης), εκ του ερετμόν, ερέτης, sarpati (=ερπετό), εκ του έρπω, σερπετόν, andhas (=χόρτο), εκ του άνθος, dadami (=δίνω), εκ του δίδωμι, jnatih (=συγγενής), εκ του γνωτός, dru (=ξύλο), εκ του δρύς, jarame, εκ του εγείρομαι, maryakah, εκ του μειράκιον, malinah (=ρυπαρός), εκ του μέλας, mandura (=στάβλος), εκ του μάνδρα, matih, εκ του μάντις, medha (=σοφία), εκ του μέδομαι (=σκέφτομαι, φροντίζω, προνοώ, επινοώ), λέξη η οποία, σύμφωνα με την ΑΙ και τις ανάλογες αναφορές στο διαδίκτυο, υποστηρίζεται πως «προέρχεται από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα med- (μετρώ, κρίνω, κυβερνώ). Συνδέεται με την έννοια της μελέτης, της μέριμνας και της σχεδίασης ενεργειών… από αυτό προέρχεται το όνομα Μήδεια...». Μόνο το τελευταίο πέτυχε αλλά η Μήδεια συμβαίνει να είναι ελληνική λέξη.

Το ομηρικό Λεξικό Πανταζίδου, στο λήμμα Ζεύς, Ζαν, σχολιάζει: «ἐν τῇ Σανσκρίτῃ ἡ ρίζα dja, αἰτιατικὴ djan, οὐδὲν ἄλλον εἶναι ἢ ἡ ὁμηρικὴ αἰτιατικὴ Ζῆν».

Ας δούμε και άλλες θεότητες πώς αποδίδονται στην σανσκριτική:

Η θεότητα είναι Δέβα (δίFος=θεϊκός).

Ο θεός Diauh είναι ο Δίας. Η θεότητα Βαρούνα είναι ο Fωρανός >ουρανός. Samelan είναι η Σεμέλη, η μητέρα τού Διονύσου. Κουρού, ο Κουρήτης. Κάρνας, ο γιος τού Ήλιου, δηλ. ο «Κάρνειος» Απόλλων, ο προστάτης τών ποιμνίων. Βούδας, εκ του Fοίδα, είναι ο γνώστης, ο πεφωτισμένος. Απάνα, είναι η αιθέρια πνοή, εκ του από+άνω. Τα Ιμαλάια (Χιμαλάια) είναι πράγματι «αιώνια χιονισμένα βουνά», εκ του χειμών, χιών+λάας (=λίθος). Ο Μαχαραγιάς είναι ο «μέγα ορέγων» (όρα το γαλλικό roi, εκ του ορέγω =εκτείνω την χείρα και διευθύνω, λατινιστί rego). Ρίσι είναι αυτός που εκφέρει ιερό λόγο, «ρήση».

Το Νιρβάνα (ινδ. Nibbana) προέρχεται εκ του νήφω, νηφάλιος, νηφαντός.

Το σανσκριτικό gsha (=χθες), είναι το εχθές, εκ του εκθείναι. Η ώρα έγινα hora, η σύριγξ jurunga, η αρετή erethe.

Το ινδικό σαρί, από το ζιραί = «χιτώνες ανάκωλοι», σύμφωνα με τον Ησύχιο.

Νάμα είναι το όνομα, μάνας το μένος, μάτραμ το μέτρο, ουάστου είναι το άστυ, ντάμ (=τιμή), από την δραχμή, μα (=μεγάλος), εκ του μέγας, άγρας ο αγρός, ανούντρας ο άνυδρος, νάμπας το νέφος, ντάκσινα ο δεξιός, ρουντιρά ο ερυθρός, μάλας ο μέλας, γιόγκα ο ζυγός, ισιράμ ο ιερός, γιάνας το γένος, ροκάου ο λευκός (με την συνήθη εναλλαγή τού Ρ σε Λ), μας ο μήνας, ο μες, νάβα ο νέος (νέFος), γεράτι ο γέρων (ιερατικός), πιτάρ ο πατήρ , μπράτορ ο φρατήρ, νταχίταρ η θυγάτηρ, μπάρα-μι το φέρω (πρβλ. τα εις -μι ρήματα), βάκτα ο βατός, χάρι ο γοητεύων (ο έχων την χάρη), γκουρού ο κύριος.