Ποιός ελέγχει τα πεπραγμένα των διδασκάλων στα σχολεία; (Φ. 2005)

 

Αλεξάνδρου Π. Κωστάρα

Ομότιμου Καθηγητή Νομικής Σχολής Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης

 

 

Είναι αυτονόητο ότι η εκπαιδευτική διαδικασία στις δύο πρώτες βαθμίδες της εκπαίδευσης, στην στοιχειώδη δηλ. και στην μέση εκπαίδευση, πρέπει να συντελείται υπό τον αυστηρό έλεγχο των προϊσταμένων των αντιστοίχων διευθύνσεων. Δεν ομιλώ εδώ για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, διότι αυτή είναι ανεξάρτητη για κάθε Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα, τελούσα υπό τον έλεγχο των Πρυτανικών Αρχών αυτού,

Αφορμή για όσα γράφω εδώ μού έδωσαν κάποια περιστατικά, τα οποία κατά σύμπτωση προέρχονται από τον χώρο της στοιχειώδους εκπαίδευσης. Το ένα από αυτά έγινε ευρύτερα γνωστό, διότι προεβλήθη από τα μέσα της τηλοψίας. Πρόκειται για μια νηπιαγωγό, η οποία είχε μια αυταρχική και σκληρή συμπεριφορά προς τα νήπια της τάξης της. Ήταν ο φόβος και ο τρόμος όλων των μαθητών της τάξης. Ένα από τα νήπια της τάξης της εν λόγω νηπιαγωγού ήταν τόσο πολύ φοβισμένο από την συμπεριφορά της δασκάλας του, που εδήλωσε στους γονείς του ότι δεν θέλει να ξαναπάει στο σχολείο! Το κλίμα που είχε δημιουργήσει η συγκεκριμένη νηπιαγωγός στην τάξη της είχε ως αποτέλεσμα να ξεσηκωθούν οι γονείς των παιδιών και να διαμαρτυρηθούν στην διευθύντρια του νηπιαγωγείου για την απαράδεκτη συμπεριφορά της συγκεκριμένης νηπιαγωγού. Εμείς όμως που πληροφορούμαστε τέτοια περιστατικά διερωτώμαστε, πού πήγε όλη η εξειδικευμένη εκπαίδευση, την οποία υφίστανται οι φοιτητές και οι φοιτήτριες των παιδαγωγικών σχολών, όχι μόνο για το τί πρέπει να λένε, αλλά και πώς πρέπει να το λένε στα παιδιά της πιο τρυφερής ηλικίας, τα οποία έρχονται για πρώτη φορά σε επαφή με το σχολείο.

Όσοι από τους αποφοίτους των παιδαγωγικών σχολών συμπεριφέρονται με σκαιό τρόπο στα παιδιά, των οποίων έχουν αναλάβει την εκπαίδευση, αποδεικνύουν ότι όχι μόνο δεν έμαθαν σωστά την επιστήμη της παιδαγωγικής, την οποία εσπούδασαν, αλλά ούτε την ακριβή σημασία της λέξης «παιδαγωγός» γνωρίζουν, ώστε να συμπεριφέρονται σωστά στα νήπια της τάξης τους. Πώς μπορούν συνεπώς να είναι σωστοί παιδαγωγοί;

Η σχέση διδασκάλου και μαθητή πρέπει να διέπεται πρωτίστως από την αγάπη. Η αγάπη και σε αυτή την περίπτωση αποτελεί σπουδαίο «κλειδί» στις σχέσεις των ανθρώπων. Όπως σε όλες τις περιπτώσεις της κοινωνικής συμβίωσης, έτσι και στο ευαίσθητο κοινόβιο του σχολείου η αγάπη του δασκάλου προς τον μαθητή «ανοίγει» πολλές «πόρτες». Πρώτα απ’ όλα την αποδοχή του διδασκάλου από τον μαθητή. Όταν ο μαθητής αποδέχεται τον δάσκαλό του, διότι έχει πεισθεί ότι τον αγαπάει πραγματικά, τότε ανοίγει όχι μόνο τα αυτιά του, για να ακούσει όσα του λέει, αλλά και τα φυλλοκάρδια του, για να φιλοξενήσει μέσα σε αυτά με όλη την τρυφερότητα της αγνής παιδικής ψυχής την διδαχή του διδασκάλου του, σαν κάτι μοναδικό και πολύτιμο. Αντιθέτως η σκληροκαρδία του διδασκάλου προς τον μαθητή κλείνει όλες της «πόρτες» της επικοινωνίας, που υπάρχουν ανάμεσα στον δάσκαλο και στον μαθητή και πρωτίστως ασφαλώς την «πόρτα» της αποδοχής του διδασκάλου σπό τον μαθητή.

Αυτός ο παρεξηγημένος, δυστυχώς, από πολλούς διδασκάλους άγραφος, αλλά πολύ σπουδαίος άξονας, που λειτουργεί σε όλα τα σχολεία και ιδίως αυτά της στοιχειώδους εκπαίδευσης, καθορίζει την ποιότητα της σχέσης, που διαμορφώνεται μέσα στο σχολείο μεταξύ διδασκάλου και μαθητών. Δεν χρειάζεται να έχει μεγάλη μόρφωση και πολύ μυαλό ο δάσκαλος, για να εντοπίσει και να σεβασθεί αυτόν τον σπουδαίο, αλλά άγραφο νόμο, που λειτουργεί μέσα σε κάθε σχολείο. Και πρέπει να υπογραμμισθεί με έμφαση εδώ ότι στον εν λόγω «άξονα» προσέκρουσε εντελώς επιπόλαια και άγαρμπα η νηπιαγωγός του συζητουμένου παραδείγματος. Γι’ αυτό ετραυμάτισε βαρύτατα την σχέση της με τους μαθητές του νηπιαγωγείου, που έγιναν δέκτες της άμετρης σκληροκαρδίας της. Παρέβλεψε επίσης η συγκεκριμένη νηπιαγωγός, που έγινε αρνητικό παράδειγμα διδασκάλου μέσα στο σχολείο, ένα άλλο εξ ίσου άγραφο και σπουδαίο κανόνα, που μάς λέει ότι όσο μικρότερος σε ηλικία είναι ο μαθητής του σχολείου, όπως συμβαίνει με τα νήπια, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανάγκη του να εισπράττει καθημερινά και κάθε στιγμή την αγάπη του διδασκάλου του μέσα στο σχολείο. Θεωρώ ότι ο συζητούμενος εδώ άγραφος άξονας, που διέπει την σχέση διδασκάλου και μαθητού στα σχολεία θα έπρεπε να αποτελεί αντικείμενο επανειλημμένων συζητήσεων μεταξύ των προϊσταμένων των σχετικών διευθύνσεων  εκπαίδευσης και των διδασκάλων των διαφόρων σχολείων, που υπάγονται στις αντίστοιχες διευθύνσεις. Θα έπρεπε δε επίσης να υπογραμμίζονται οι πειθαρχικές κυρώσεις, που θα επιβάλλονται στους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι τραυματίζουν βαρύτατα αυτόν τον άξονα.

Ας έλθουμε τώρα σε ένα άλλο περιστατικό, που αναδεικνύει μια άλλη παθογένεια, η οποία παρατηρείται σήμερα σε πολλά σχολεία. Το περιστατικό αυτό σχετίζεται με το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, το οποίο πρέπει να τηρείται σε όλα τα σχολεία. Το ζήτημα, τί πρέπει να διδάσκεται στις διάφορες βαθμίδες της εκπαίδευσης, το καθορίζει δεσμευτικά για όλα τα σχολεία το Υπουργείο Παιδείας. Το πρόβλημα λοιπόν που υπέπεσε στην αντίληψή μου δεν σχετίζεται με το, τί πρέπει να διδάσκεται στα σχολεία (αυτό καθορίζεται, όπως ελέχθη, από το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδείας), αλλά από το πώς πρέπει να υλοποιείται μέσα στα  σχολεία το σχετικό πρόγραμμα στις κατ’ ιδίαν ενότητές του. Αξιόπιστος πληροφοριοδότης, που μού έδωσε αφορμή να διατυπώσω εδώ τις σχετικές παρατηρήσεις μου, υπήρξε ο εγγονός μου, ο οποίος είναι μαθητής της Τρίτης Δημοτικού. Κάποια από τις προηγούμενες ημέρες, που συναντηθήκαμε με τον εγγονό μας στο σπίτι του, τον ερώτησε η σύζυγός μου και γιαγιά του: «Τί μάθατε χθες, Αντωνάκη μου, στο σχολείο»; Η απάντηση σύντομη και απλή: «Για την δημιουργία του Κόσμου, γιαγιά». «Και πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος, Αντωνάκη μου, σύμφωνα με όσα σάς είπε η δασκάλα;», ρώτησε περαιτέρω τον Αντωνάκη η γιαγιά. «Από την Μεγάλη έκρηξη», ήταν  η απάντηση του Αντωνάκη, ο οποίος συνέχισε: «Η μαμά όμως μού είπε, γιαγιά, ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε από τον Θεό, αλλά η δασκάλα δεν μάς είπε τίποτα για αυτό το ζήτημα. Μάς άφησε να πιστέψουμε ότι δεν υπάρχει άλλη άποψη για την δημιουργία του κόσμου»! Στο σημείο αυτό βάζω ένα θαυμαστικό στην απάντηση του Αντωνάκη, που εκφράζει και την δική μου απορία: Είναι δυνατόν να διδάσκουν στο σχολείο οι δάσκαλοι τις σπουδαίες θεματικές ενότητες, στις οποίες υπάρχει διχογνωμία, χωρίς να παρουσιάζουν τις αντιτιθέμενες απόψεις, για να έχει ο μαθητής πλήρη εικόνα του συζητούμενου θέματος; Δεν θα έπρεπε να ελέγχεται από την διεύθυνση του σχολείου ο κάθε δάσκαλος, εάν ασκεί αμερόληπτα τα διδακτικά του καθήκοντα, ώστε να μη μετατρέπεται μέσα στα σχολεία σε προπαγανδιστή της άποψης, που θέλει να προβάλει;