Η ΕΛΛΑΔΑ ΖΗΤΑ ΝΕΟΥΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ (Φ. 2003)

Από τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών στην αναζήτηση ορίων: η Ελλάδα θέτει στο ευρωπαϊκό τραπέζι μηχανισμό αντιμετώπισης μαζικών και εργαλειοποιημένων αφίξεων, ενώ οι «Return Hubs» ανοίγουν τη συζήτηση για αποτελεσματικότερες επιστροφές – Πόσους ανθρώπους μπορεί πραγματικά να υποδεχθεί, να προστατεύσει και να εντάξει η Ευρώπη χωρίς να δοκιμάζονται οι αντοχές των κοινωνιών της;

 

Η Ελλάδα προσέρχεται σήμερα στο Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με μια πρόταση που επιχειρεί να καλύψει ένα κενό της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής: τι γίνεται όταν μια χώρα των εξωτερικών συνόρων βρεθεί αντιμέτωπη όχι απλώς με αυξημένες αφίξεις, αλλά με μια αιφνίδια και μαζική μεταναστευτική πίεση, η οποία μπορεί να συνδέεται με εργαλειοποίηση των ροών και μπορεί να ξεπεράσει τις δυνατότητες διαχείρισής της.

Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης παρουσιάζει στους Ευρωπαίους ομολόγους του την ελληνική πρωτοβουλία για τη δημιουργία ενός ειδικού ευρωπαϊκού μηχανισμού, ο οποίος θα μπορεί να ενεργοποιείται σε περιπτώσεις εργαλειοποίησης των μεταναστευτικών ροών και υβριδικών απειλών στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε. Η πρόταση βρίσκεται επίσημα στην ατζέντα του Συμβουλίου.

Η πρωτοβουλία είχε παρουσιαστεί από τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη ήδη από τον Αύγουστο. Στην ελληνική πρόταση ιδιαίτερη σημασία έχουν τα αντικειμενικά κριτήρια: η Αθήνα έχει μιλήσει για συνδυασμό ποσοτικών στοιχείων, όπως η έκταση και η ταχύτητα των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες μιας χώρας, αλλά και ποιοτικών στοιχείων, όπως ενδείξεις συντονισμού, διευκόλυνσης ή εμπλοκής τρίτων χωρών ή οργανωμένων εγκληματικών δικτύων. 

 

Το κρίσιμο ερώτημα: τι θα θεωρείται «κρίση»;

Είναι προφανής η διάκριση ανάμεσα στη σταθερή μεταναστευτική πίεση που αντιμετωπίζουν εδώ και χρόνια οι χώρες πρώτης γραμμής, όπως και η Ελλάδα, και στην κατάσταση κατά την οποία, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, οι αφίξεις αυξάνονται τόσο απότομα ώστε το σύστημα υποδοχής, ταυτοποίησης, εξέτασης ασύλου και επιστροφών να κινδυνεύει να καταστεί μη λειτουργικό.

Το ίδιο το ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο περιλαμβάνει ήδη ορισμό της «κατάστασης κρίσης». Ως κρίση περιγράφεται μια εξαιρετική κατάσταση μαζικών αφίξεων σε κράτος-μέλος, όταν αυτές καθιστούν το σύστημα ασύλου, υποδοχής ή επιστροφών μη λειτουργικό, με σοβαρές συνέπειες για τη συνολική λειτουργία του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου.

Άρα, δεν αρκεί ένας συγκεκριμένος αριθμός αφίξεων από μόνος του.

Το κρίσιμο θα είναι η σχέση ανάμεσα:

-στον αριθμό των αφίξεων,

-στην ταχύτητα με την οποία αυξάνονται,

-στις δυνατότητες της χώρας να τις διαχειριστεί,

-στην κατάσταση των δομών υποδοχής και του συστήματος ασύλου, αλλά και

-σε στοιχεία που μπορεί να δείχνουν οργανωμένη ή κατευθυνόμενη μετακίνηση πληθυσμών.

Αυτό είναι σημαντικό, γιατί διαφορετικός αριθμός αφίξεων μπορεί να έχει διαφορετική επίπτωση σε ένα κράτος με μεγάλες δυνατότητες υποδοχής και διαφορετική σε ένα μικρό κράτος πρώτης γραμμής.

Και τι γίνεται με τις συνεχείς ροές;

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη δοκιμασία.

Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει μόνο το ενδεχόμενο μιας ξαφνικής κρίσης. Αντιμετωπίζει και μια διαρκή μεταναστευτική πίεση, η οποία μπορεί να μην πληροί κάθε ημέρα τα χαρακτηριστικά μιας έκτακτης κρίσης, αλλά δημιουργεί συσσωρευμένες ανάγκες σε φύλαξη συνόρων, υποδοχή, άσυλο, μεταφορές και επιστροφές.

Ο νέος μηχανισμός, επομένως, δεν μπορεί να αποτελέσει υποκατάστατο της καθημερινής ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.

Η διάκριση αυτή έχει πρακτική σημασία: οι συνεχείς ροές αντιμετωπίζονται από το κανονικό ευρωπαϊκό σύστημα, ενώ ο έκτακτος μηχανισμός θα πρέπει να συνδέεται με σαφή και αντικειμενικά κριτήρια, ώστε να ενεργοποιείται όταν η κατάσταση υπερβαίνει τις δυνατότητες διαχείρισης ενός κράτους.

Με άλλα λόγια, δεν μπορεί κάθε αυξημένη ροή να χαρακτηρίζεται «κρίση». Αλλά ούτε και η Ευρώπη μπορεί να περιμένει την πλήρη κατάρρευση ενός συστήματος για να αναγνωρίσει ότι έχει δημιουργηθεί κρίσιμη κατάσταση.

 

 

Η δεύτερη ελληνική πρόταση: Return Hubs

Παράλληλα, η Ελλάδα προωθεί μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Αυστρία τη δημιουργία Return Hubs σε ασφαλείς τρίτες χώρες.

Η λογική είναι να υπάρξει ένας λειτουργικός ευρωπαϊκός μηχανισμός για την επιστροφή ανθρώπων των οποίων το αίτημα διεθνούς προστασίας έχει απορριφθεί και οι οποίοι δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε.

Το ζήτημα των επιστροφών έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις επιστροφές προβλέπει πια και τη δυνατότητα δημιουργίας τέτοιων κόμβων σε τρίτες χώρες, με προϋπόθεση την τήρηση του διεθνούς δικαίου και, μεταξύ άλλων, της αρχής της μη επαναπροώθησης.

Η ελληνική πλευρά έχει ήδη δηλώσει ότι στόχος είναι να λειτουργήσει Return Hub στην Αφρική κατά την ελληνική Προεδρία της Ε.Ε., το δεύτερο εξάμηνο του 2027. 

 

 

Το μεγάλο στοίχημα είναι η σωστή εφαρμογή

Η σημερινή ελληνική παρέμβαση δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να αφορά μόνο τη διαχείριση μιας πιθανής μελλοντικής κρίσης.

Αφορά το αν η Ευρώπη μπορεί να αποκτήσει κανόνες που να λειτουργούν πριν από την κατάρρευση και όχι μετά από αυτήν.

Ο νέος μηχανισμός οφείλει να έχει σαφή κριτήρια ενεργοποίησης, συγκεκριμένη διάρκεια, ευρωπαϊκή επιχειρησιακή και οικονομική υποστήριξη και καθορισμένες αρμοδιότητες. Και κυρίως, να μην αφήνει τις χώρες των εξωτερικών συνόρων να σηκώνουν μόνες τους το βάρος ούτε σε περίοδο έκτακτης κρίσης, ούτε στην καθημερινή διαχείριση των ροών.

Η ίδια η ελληνική πρόταση μιλά για συνδυασμό ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών και για αυτόματη κινητοποίηση ευρωπαϊκής επιχειρησιακής, οικονομικής και τεχνικής βοήθειας όταν ο μηχανισμός ενεργοποιείται.

Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι απλώς να συμφωνηθεί ένας ευρωπαϊκός μηχανισμός. Είναι να συμφωνηθούν από τώρα σαφείς κανόνες για το πότε μια μεταναστευτική πίεση μετατρέπεται σε κρίση, πώς θα αντιμετωπίζονται οι συνεχείς ροές και τι γίνεται όταν οι δυνατότητες υποδοχής και ένταξης μιας χώρας φτάνουν στα όριά τους. Διότι το ουσιώδες ερώτημα δεν είναι μόνο πόσους ανθρώπους μπορεί να υποδεχθεί η Ευρώπη, αλλά πόσους μπορεί πραγματικά να προστατεύσει και να εντάξει, με τρόπο που να διασφαλίζει αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής για όλους.

Π.Ε.Κ.