ΜΕ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ (Φ. 1996)

 

     Βαγγέλης Δ. Κόκκινος, ο νεότερος *

 

Πράσινη μετάβαση με αποδείξεις, οχι με συνθήματα

Η Ελλάδα δεν στερείται των φιλοδοξιών να πρωταγωνιστήσει στην πράσινη μετάβαση και την κλιματική καινοτομία. Από τα ηλιακά πάρκα και τα σχέδια για υπεράκτια αιολικά πάρκα έως τα ηλεκτρικά πλοία, τα «έξυπνα» νησιά και τον τουρισμό χαμηλών εκπομπών άνθρακα, η χώρα παρουσιάζεται όλο και περισσότερο ως ένα εργαστήριο για την πράσινη μετάβαση. Αυτό είναι ελπιδοφόρο. Αποτελεί όμως και γόνιμο έδαφος για «πράσινο ξέπλυμα» (greenwashing).

Η κλιματική καινοτομία αντιμετωπίζεται συχνά ως αυτονόητα ωφέλιμη και τα δύσκολα ερωτήματα φαίνεται να εξαφανίζονται. Ωστόσο, η τεχνολογία δεν συνιστά πρόοδο για το κλίμα απλώς και μόνο επειδή είναι καινούργια. Η πραγματική δοκιμασία είναι αν επιτυγχάνει μετρήσιμη μείωση των εκπομπών, προστατεύει τα οικοσυστήματα και βελτιώνει τη ζωή των ανθρώπων χωρίς να μεταφέρει το περιβαλλοντικό κόστος αλλού.

Ας εξετάσουμε τον τουρισμό. Ένα ξενοδοχείο μπορεί να καταργήσει τα πλαστικά καλαμάκια, ενώ ταυτόχρονα επεκτείνει πισίνες υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης, εισάγει τρόφιμα και ενθαρρύνει την κατανάλωση νερού σε ένα νησί επιρρεπές σε ξηρασία. Ένα έργο ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μπορεί να μειώσει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, αλλά να εξακολουθεί να βλάπτει τη βιοποικιλότητα ή να αποκλείει τις τοπικές κοινότητες από τα οφέλη του.

Αυτές οι αντιφάσεις δεν δικαιολογούν την απόρριψη της καινοτομίας, ωστόσο απαιτούν καλύτερη καινοτομία, λογοδοσία και αυστηρότερο έλεγχο.

Το ελληνικό κράτος οφείλει να απαιτεί από τις εταιρείες που προβάλλουν περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς να δημοσιεύουν σαφή και μετρήσιμα στοιχεία: τις συνολικές εκπομπές σε όλες τις αλυσίδες εφοδιασμού, τη χρήση νερού, τις επιπτώσεις στη γη και την πρόοδο σε σχέση με παλαιότερους στόχους. Ο όρος «ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα» δεν πρέπει ποτέ να γίνεται αποδεκτός χωρίς να εξηγείται τι μειώθηκε άμεσα και τι απλώς αντισταθμίστηκε. Ο ανεξάρτητος έλεγχος θα αντικαταστήσει τις πομπώδεις εκθέσεις βιωσιμότητας που συντάσσονται ως διαφημιστικά κείμενα.

Η δημόσια χρηματοδότηση καλείται να επιβραβεύει τα αποτελέσματα και όχι τα συνθήματα. Οι κλιματικές επιδοτήσεις και οι συμβάσεις προμηθειών μπορούν να δίνουν προτεραιότητα σε τεχνολογίες που αποδεικνύουν πραγματικές μειώσεις, δυνατότητα επισκευής, τοπική απασχόληση και συμμετοχή της κοινότητας. Οι δήμοι και οι ενεργειακοί συνεταιρισμοί είναι αναγκαίο να λαμβάνουν υποστήριξη για να δοκιμάζουν λύσεις σε μικρότερη κλίμακα, προτού οι κυβερνήσεις δεσμεύσουν δημόσια χρήματα για μεγαλοπρεπείς ανακοινώσεις.

Εξίσου κομβικός είναι και ο ρόλος των δημοσιογράφων. Αξίζει να διερευνήσουμε ποιος επωφελείται, ποιος επαληθεύει τους ισχυρισμούς και ποιος αναλαμβάνει τους κινδύνους. Όμως, η αποκάλυψη της εξαπάτησης αποτελεί μόνο το μισό έργο. Μια ορθή δημοσιογραφική κάλυψη για το κλίμα πρέπει να εξετάζει ποιες προσεγγίσεις λειτουργούν, υπό ποιες συνθήκες, με ποιο κόστος και αν μπορούν να αναπαραχθούν, ασκώντας έτσι πίεση στις κυβερνήσεις με το μήνυμα «ιδού τα στοιχεία, γιατί δεν το υλοποιείτε;» Κυρίως, πρέπει να δίνει στους πολίτες πρακτικούς λόγους για ελπίδα, όχι εταιρικές διαβεβαιώσεις ή μόνιμη απελπισία.

Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικούς ανανεώσιμους πόρους, επιστημονικό ταλέντο και κοινότητες που έχουν ήδη προσαρμοστεί στις πυρκαγιές, τις πλημμύρες, τη ζέστη και την έλλειψη νερού. Η ευκαιρία της δεν είναι απλώς να εμφανίζεται «πράσινη», αλλά να οικοδομήσει μια μετάβαση που θα είναι διαφανής, δίκαιη και ανθεκτική. Έτσι, η πραγματική καινοτομία στον τομέα του κλίματος μπορεί να αντέξει τις δύσκολες ερωτήσεις. Το «πράσινο ξέπλυμα» βασίζεται στο γεγονός ότι κανείς δεν τις θέτει.

 

 

*Ο Ευάγγελος Δ. Κόκκινος, ο νεότερος, είναι δημοσιογράφος, γεωπολιτικός αναλυτής και τελειόφοιτος Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών επιστημών στο Αγγλικό Πανεπιστήμιο του Derby.