Η μαγεία της ετυμολογίας (Φ. 1990)
«Ετυμολογικές προσεγγίσεις»
Λοιπόν, γενικώς οι πολιτικοί είναι απίστευτοι, στο τι ψέμματα μετέρχονται μόνο και μόνο για να πάρουν ψήφους. Το άσπρο μαύρο κάνουν, «σου παίρνουν την χάντρα απ’ το μάτι», όπως λέει χαρακτηριστικώς μια λαϊκή έκφραση. Οι δικοί μας όμως, οι Έλληνες πολιτικοί, έχουν αναγάγει το ψέμμα, την απάτη, εις επιστήμην. Μέχρι ειδικό νόμο πέρασε εκείνος ο κουραδόσακκος, να μην έχουν ευθύνη οι Υπουργοί για ό,τι κάνουν, να μην τους κουνάει κανένας, και μόνο αυτοί να κουνάνε όποιο δάχτυλο θέλουν προς πάσαν κατεύθυνσιν, ως δια νόμου ακαταδίωκτοι. Από κοντά οι Δικαστές, οι Γιατροί και άλλες παρόμοιες φατρίες, που -κυττάτε σύμπτωση!- όλες έχουν βάλει το δάχτυλο όχι στον «τύπο των ήλων» αλλά στο μέλι.
Τον απατεωνάκο, τον μάγκα, τον καταφερτζή, στην καθομιλουμένη τον λέμε μπαγάσα και όσα αυτός μετέρχεται τα λέμε κόλπα. Λέξεις όμως που ισχύουν για τα λαϊκά στρώματα. Για τα μεγάλα κεφάλια δεν έχουν εφευρεθεί ειδικοί όροι, γιατί δεν τους συμφέρει να τα εισαγάγουν στην πιάτσα και να συζητιούνται τα των …ακαταδίωκτων!
Ο μπαγάσας, λοιπόν, είναι αντιδάνειο εκ της ισπανικής (bagassa), με την διαφορά πως είναι …θηλυκού γένους! Η ρίζα της ανάγεται στις αρχαιοελληνικές Μαινάδες, τις Βακχίδες, τις ακόλουθες του Θεού Βάκχου-Διονύσου, για τις οποίες υπήρχε η άποψη πως δεν ήταν και τόσο σόι από ηθικής πλευράς, με αποτέλεσμα να θεωρούνται κάπως απορριπτέες από την κοινωνία. Οι Γάλλοι είπαν το γύναιο bagasse, οι Ιταλοί bagascia και οι Ισπανοί bagassa, όπως προείπαμε. Έλα όμως που και τις αποσκευές τις λέμε μπαγκάζια, ακριβώς από την ίδια ρίζα και με την έννοια των πραγμάτων που απορρίπτουμε στο ειδικό μέρος στο αυτοκίνητο. Ως απόρριμμα ήταν και η αρχική σημασία του bagages στην γαλλική και σχεδόν παρόμοια στις υπόλοιπες λατινογενείς ευρωπαϊκές γλώσσες: Bagagli στα ιταλικά, bagaje στα ισπανικά, baggage στα αγγλικά και Bagage στα γερμανικά. Τώρα, τι σχέση έχει η θηλυκή bagassa με τον αρσενικό ...μπαγάσα, βάλτε το μυαλό σας να δουλέψει.
Το κόλπο είναι αντιδάνειο εκ της ιταλικής (colpo) και ετυμολογείται εκ του ελληνικού κόλαφος (= χτύπημα), εκ του ρήματος κολάπτω, που θα πει χτυπώ, κόβω, εξ ου και δρυο-κολάπτης, το πουλάκι που με την μύτη του χτυπάει, κόβει την δρυ. Οι Λατίνοι το είπαν ακριβώς colaphus, που έδωσε τις έννοιες culpa ή colpa, με την σημασία τού «χτυπιέμαι» επειδή έκανα λάθος. Mea culpa, είναι η γνωστή έκφραση, που σημαίνει πως κάποιος αναγνωρίζει το λάθος του. Οι Γάλλοι το είπαν coup, οι Ισπανοί golpe, οι Άγγλοι cut και οι Γερμανοί Klaps, klöpperl (=κόπανος), και Klapsen (=χτυπώ). Βεβαίως, με την σημερινή έννοια του όρου σημαίνει την πράξη ενός έξυπνου, που κατάφερε και πέτυχε κάτι που δεν το καταφέρνουν πολλοί, ενώ θα έπρεπε να σημαίνει ακριβώς το αντίθετο, όμοιο με το mea culpa.
Το τι κόστος όμως θα έχουν όλα αυτά τα σύγχρονα κόλπα (=έξυπνες κινήσεις), ποιο θα είναι το τίμημα μένει να αποδειχτεί. Η λέξη κόστος είναι αντιδάνειο εκ της ιταλικής και της ισπανικής (costo). Η ρίζα του είναι η πρόθεση συν+στω (=συνιστώ, εκ του ίστημι). Οι Λατίνοι χρησιμοποίησαν και τα δύο συνθετικά ως con+sto (=είμαι στερεός). Οι Γάλλοι είπαν το στοιχίζω couter και το τίμημα coût, οι Ιταλοί costare και costo, οι Ισπανοί costar και costo, οι Άγλλοι cost και τα δύο και οι Γερμανοί Kosten, επίσης και τα δύο.
Α, να μην ξεχάσω. Όλοι αυτοί που διαφεντεύουν σήμερα την ζωή μας, με όποιο τρόπο αυτοί θέλουν και επιβάλλουν, έχουν σπουδάσει συνήθως σε προβεβλημένα όσο και δαπανηρά κολλέγια του εξωτερικού (συνήθως, αν όχι πάντοτε). Εκεί, που λέτε, τα μαθαίνουν καλά. Τους μαθαίνουν και τα κατάλληλα κόλπα κι έρχονται να μας κυβερνήσουν. Όχι σαν κι εμάς, τα γίδια, που έχουμε βγάλει το δημόσιο σχολείο κι άντε να πήγαμε και σε κάνα ελληνικό πανεπιστήμιο. Τα κολέγια, λοιπόν, είναι χώροι που συλλέγουν και διαμοιράζουν την γνώση, εκ του ρήματος λέγω (=συλλέγω). Λογάδες έλεγαν τους επίλεκτους άνδρες, εξ ου και η ρωμαϊκή λεγεών. Οι Λατίνοι μετέφεραν ακριβώς το ρήμα ως lego κι αφού πρόσθεσαν και την πρόθεση con (συν) έφτιαξαν το collectio (=συλλογή). Από κει πέρασε στους Γάλλους ως collecter το συλλέγω και collection η συλλογή, στους Ιταλούς rac-cogliere και collezione, στους Ισπανούς recoger και colección, collect και collection στους Άγγλους και Kollektion (=συλλογή) στους Γερμανούς. Το αντιδάνειο κολεξιόν της γαλλικής (collection) σημαίνει την συλλογή και επίδειξη ρούχων.
Θα παρατηρήσατε φαντάζομαι πως επειδή το σύστημα δεν αντέχει πλέον άλλο τα σκάνδαλα, που σκάνε με βαρύ γδούπο, είναι δηλ. βαρύγδουπα, έχει επιστρατεύσει όλα του τα κόλπα, για να μας «δουλέψει» ακόμα μια φορά και να υφαρπάξει την ψήφο μας, ως είθισται. Πρώτα και καλλίτερα κόλπα κάτι αποτυχημένοι «πρώην» ή «τέως», που ξανάρχονται να μας σώσουν από τους διαδόχους τους, που κυβερνούν τώρα.
Σας μπέρδεψα;
Μπα, καθαρά είναι τα πράγματα. Ένα καλοστημένο (κακοστημένο έχει καταντήσει πλέον) θέατρο, που το βλέπεις και λες τι ωραία που υποδύθηκαν τους ρόλους τους οι ηθοποιοί.
Να τους φτύστε στα μούτρα, όταν έρθουν να σας …σώσουν ξανά. Και θα ’ρθουν σύντομα, να ξέρετε.
Υποδεχτείτε τους, όπως τους αξίζει. Χωρίς λύπηση…
Ο Χρήστος Βλαχογιάννης είναι Καθηγητής Μουσικής & Διευθυντής Χορωδιών. Παρατηρήσεις ή ερωτήσεις σας μπορείτε να στέλνετε στο vlaxojohnmes@gmail.com.
Αφήστε ένα σχόλιο