ΜΕ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ (Φ. 1989)

 

     Βαγγέλης Δ. Κόκκινος, ο νεότερος *

 

Στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής…

Το αναδυόμενο σήμα του φαινομένου Ελ Νίνιο για την περίοδο 2026–27, το οποίο αξιολογείται πλέον από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό ως εξαιρετικά πιθανό και ενδεχομένως ισχυρό, αποτελεί έναν πολλαπλασιαστικό παράγοντα που προστίθεται σε ένα ήδη αποσταθεροποιημένο μεσογειακό κλιματικό σύστημα. Οι διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν ότι τα φαινόμενα Ελ Νίνιο, όταν συνδυάζονται με την ανθρωπογενή υπερθέρμανση, ωθούν τις θερμοκρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα σε νέα επίπεδα αναφοράς και όχι σε προσωρινές ανωμαλίες.

Για την Ελλάδα το επίπεδο αναφοράς έχει ήδη μετατοπιστεί, φέρνοντας στο προσκήνιο μια κατάσταση επείγουσας ανάγκης για το τρέχον και τα επερχόμενα καλοκαίρια. Η έκθεση «European State of the Climate 2025» του Copernicus επιβεβαιώνει ότι η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος, με τη Μεσόγειο να βιώνει επανειλημμένα ρεκόρ θερμοκρασιών στην επιφάνεια της θάλασσας, εντεινόμενους θαλάσσιους καύσωνες και εκτεταμένη ξηρασία. Σε πρακτικό επίπεδο, η Ελλάδα βιώνει πλέον μια υδρολογική συρρίκνωση που χαρακτηρίζεται από θερμότερα εδάφη, γρηγορότερη τήξη του χιονιού και μακρύτερες ξηρές περιόδους, με αλυσιδωτές επιπτώσεις στη γεωργία και τα υδάτινα συστήματα.

 Η οικονομική γεωγραφία της Ελλάδας ενισχύει τον κίνδυνο. Ο τουρισμός, ο οποίος αντιπροσωπεύει σημαντικό μερίδιο του ΑΕΠ, εκτίθεται όλο και περισσότερο σε θερμικά όρια. Οι πρόσφατοι ευρωπαϊκοί καύσωνες έχουν ήδη ωθήσει τις θερμοκρασίες πάνω από τους 40 °C σε περιοχές της νότιας Ευρώπης, με τεκμηριωμένες επιπτώσεις στην υγεία και διαταραχές στην εργασία. Όταν η ζέστη γίνεται παρατεταμένη και όχι περιστασιακή, η παραγωγικότητα στον κατασκευαστικό τομέα, τη γεωργία και τις τουριστικές υπηρεσίες μειώνεται με μετρήσιμο τρόπο, ιδίως στους τομείς της υπαίθριας εργασίας που κυριαρχούν στις αγροτικές και τουριστικές οικονομίες.

Η γεωργία βρίσκεται υπό ιδιαίτερη πίεση, καθώς μελέτες σχετικά με την κλιματική πορεία της Ελλάδας δείχνουν αυξανόμενη συχνότητα και διάρκεια καύσωνων και συνθηκών ξηρασίας, με μακροπρόθεσμες προβλέψεις που υποδεικνύουν επιδείνωση της σοβαρότητας της γεωργικής ξηρασίας σε όλα τα σενάρια εκπομπών. Δεν πρόκειται απλώς για διακύμανση της απόδοσης, αλλά για σταδιακή διάβρωση της βιωσιμότητας των καλλιεργειών που απαιτούν μεγάλη κατανάλωση νερού, ειδικά στη Θεσσαλία και σε άλλες αρδευόμενες πεδιάδες που εξαρτώνται ήδη από υπερεκμεταλλευόμενους υδροφορείς.

Από οικολογική άποψη, η χώρα οδεύει προς ένα καθεστώς όπου η φωτιά δεν αποτελεί πλέον μια περιστασιακή καταστροφή, αλλά μια καθοριστική εποχική δύναμη. Έρευνες δείχνουν ισχυρές προβλέψεις για αύξηση των καμμένων εκτάσεων και πιο σοβαρές καιρικές συνθήκες πυρκαγιάς σε όλη την Ελλάδα, σύμφωνα με μοντέλα πρόβλεψης της πορείας της κλιματικής αλλαγής. Αυτό ενισχύεται από τις τάσεις που παρατηρούνται σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, όπου οι καύσωνες πλέον αλληλεπικαλύπτονται, ξηραίνοντας τη βλάστηση νωρίτερα και παρατείνοντας τις περιόδους πυρκαγιών.

Το Ελ Νίνιο, και δη το «σούπερ Ελ Νίνιο» δεν θα «προκαλέσει» την κλιματική κρίση της Ελλάδας, αλλά θα την οξύνει. Οι υποκείμενοι παράγοντες είναι ήδη τοπικοί: πίεση στη χρήση γης, κακή διαχείριση των υδάτων, εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα και αποδυναμωμένα οικολογικά αποθέματα. Η ατμοσφαιρική ταλάντωση απλώς αποκαλύπτει πόσο μικρό περιθώριο απομένει.

Το πολιτικό ερώτημα δεν είναι πλέον η προσαρμογή έναντι του μετριασμού σε αφηρημένους όρους, αλλά το αν η Ελλάδα μπορεί να επανασχεδιάσει την υδατική της οικονομία, το γεωργικό της μοντέλο και την παράκτια τουριστική της υποδομή αρκετά γρήγορα ώστε να λειτουργεί σε ένα κλίμα που ήδη συμπεριφέρεται σαν να έχει φτάσει μια μόνιμη κατάσταση Ελ Νίνιο.

 

 

*Ο Ευάγγελος Δ. Κόκκινος, ο νεότερος, είναι δημοσιογράφος, γεωπολιτικός αναλυτής και τελειόφοιτος Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών επιστημών στο Αγγλικό Πανεπιστήμιο του Derby.