Βαγγέλης Δ. Κόκκινος, ο νεότερος *

Θεσμική και όχι κομματική η κρίση στην Ελλάδα

Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα πολιτική περίοδο με την γνωστή χορογραφία των κομματικών ελιγμών, των διαδοχικών δημοσκοπήσεων και των επιστροφών ηγετικών προσωπικοτήτων, αλλά και νέων προσώπων. Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια, το πραγματικό ζήτημα δεν είναι αν η Νέα Δημοκρατία μπορεί να διατηρήσει το προβάδισμά της, αν το ΠΑΣΟΚ μπορεί να ανακτήσει τον ιστορικό του ρόλο ή αν η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα με μια νέα «αριστερή» παράταξη μπορεί να αναδιοργανώσει μια κατακερματισμένη αντιπολίτευση. Το βαθύτερο ερώτημα είναι αν η ελληνική δημοκρατία μπορεί ακόμα να πείσει τους πολίτες ότι η εξουσία λογοδοτεί σε αυτούς.

Η κυβέρνηση εξακολουθεί να μιλά τη γλώσσα της σταθερότητας. Επισημαίνει την ανάπτυξη, τις επενδύσεις, τον τουρισμό και τη μείωση της ανεργίας. Αυτά δεν είναι ασήμαντα επιτεύγματα. Όμως, η σταθερότητα γίνεται μια κενή λέξη όταν βιώνεται από πολλούς με υψηλά ενοίκια, χαμηλούς μισθούς, εξαντλημένες δημόσιες υπηρεσίες και ένα κράτος που φαίνεται αποτελεσματικό κυρίως όταν επιβάλλει πειθαρχία στους ευάλωτους και ευημερία στους ήδη έχοντες περίσια. Η ελληνική οικονομία μπορεί να έχει ξεφύγει από το λεξιλόγιο έκτακτης ανάγκης των μνημονιακών ετών, αλλά πάρα πολλά νοικοκυριά παραμένουν παγιδευμένα σε δομικά και συστημικά προβλήματα όπως η επισφαλής εργασία, η ακριβή στέγαση και η εξάρτηση από οικογενειακά δίκτυα αντί για κοινωνικά δικαιώματα.

Η σιδηροδρομική καταστροφή στα Τέμπη παραμένει το ηθικό επίκεντρο αυτής της πολιτικής συγκυρίας. Δεν ήταν μόνο μια τραγωδία των υποδομών. Έγινε σύμβολο ενός κράτους που εκσυγχρονίζει την εικόνα του ταχύτερα από τα συστήματα ασφαλείας του, και μιας πολιτικής τάξης που είναι ενστικτωδώς πιο αφοσιωμένη στον έλεγχο των ζημιών παρά στη λογοδοσία. Η έξοδος της Μαρίας Καρυστιάνου από το πένθος προς την πολιτική αντανακλά κάτι μεγαλύτερο από μια πρωτοβουλία ενός κόμματος: το αίτημα να μην θάβεται η αλήθεια κάτω από τη διαδικασία. Το ερώτημα είναι κατά πόσο μπορεί να λειτουργήσει στο πολιτικό σύστημα, και από αυτό θα κριθεί ως πολιτικό πρόσωπο.

Ταυτόχρονα, το ιστορικό της Ελλάδας όσον αφορά το κράτος δικαίου συνεχίζει να ρίχνει μια μακρά σκιά στο αφήγημα του εκσυγχρονισμού και της ανάπτυξης. Οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών έχουν προειδοποιήσει για επίμονα προβλήματα στους τομείς της δικαιοσύνης, της διαφάνειας, της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης και των πολιτικών ελευθεριών, όπως επισημαίναμε και σε προηγούμενο άρθρο του «Θάρρους». Μια δημοκρατία δεν μπορεί να ζει μόνο από εκλογές. Χρειάζεται επίσης ελεύθερο δημοσιογραφικό έργο, ανεξάρτητους θεσμούς, προστασία της διαφωνίας και πολίτες που δεν φοβούνται ότι η εξουσία λειτουργεί πίσω από κλειστές πόρτες εις βάρος τους.

Η αδυναμία της αντιπολίτευσης δεν είναι απλώς τακτική. Είναι φαντασιακή. Σε μεγάλο βαθμό υπόσχεται καλύτερη διαχείριση του ίδιου συγκεντρωτικού, πελατειακού μηχανισμού. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται έναν ακόμη σωτήρα στο βήμα. Χρειάζεται αναδιανομή της εξουσίας: ισχυρότερα συνδικάτα, τοπική λογοδοσία, δημόσια αγαθά που λειτουργούν για χρήση από τους πολίτες και όχι για κέρδος, και θεσμούς αρκετά διαφανείς ώστε η κοινωνία να μπορεί να αναπνέει μέσα από αυτούς.

Η επερχόμενη αναμέτρηση, λοιπόν, δεν είναι απλώς δεξιά εναντίον αριστεράς. Είναι εξουσία εναντίον συμμετοχής. Η εξουσία στην Ελλάδα σίγουρα δεν λειτουργεί.

*Ο Ευάγγελος Δ. Κόκκινος, ο νεότερος, είναι δημοσιογράφος, γεωπολιτικός αναλυτής και τελειόφοιτος Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών επιστημών στο Αγγλικό Πανεπιστήμιο του Derby.