ΜΕ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ (Φ. 1978)

 

 

     Βαγγέλης Δ. Κόκκινος, ο νεότερος *

 

Η γενιά της κρίσης

Στη Ελλάδα του σήμερα οι πιο σημαντικές αλλαγές δεν εκτυλίσσονται στο κοινοβούλιο ή στις Βρυξέλλες, αλλά στην καθημερινή ζωή. Μετά από χρόνια που χαρακτηρίστηκαν από λιτότητα και παρακμή οικονομίας, θεσμών και ευημερίας, η ελληνική κοινωνία έχει εισέλθει σε μια πιο ήσυχη, πιο αμφίσημη φάση, όπου οι ορατές δυσκολίες έχουν ελαττωθεί, αλλά μια πιο διακριτική μορφή κόπωσης φουντώνει.

Περπατώντας στις γειτονιές της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης, ή ακόμα και στην επαρχία, οι αντιφάσεις γίνονται αμέσως εμφανείς. Τα καφέ είναι γεμάτα, ο τουρισμός ανθεί και έχει επιστρέψει μια επιφανειακή κανονικότητα. Ωστόσο, κάτω από αυτό, παρατηρείται μια αναπροσαρμογή των προσδοκιών. Οι νεότεροι Έλληνες, ειδικότερα, δεν μπορούν πια να οραματίζονται μια γραμμική πορεία προς τη σταθερότητα που περιλαμβάνει σταθερή εργασία, απόκτηση σπιτιού, δημιουργία οικογένειας. Αντ’ αυτού, περιπλανιούνται σε ένα τοπίο συμβάσεων ορισμένου χρόνου, υψηλών ενοικίων και μιας βεβαιότητας ότι η αβεβαιότητα θα είναι μόνιμη.

Αυτό δεν είναι μοναδικό φαινόμενο στην Ελλάδα, αλλά σίγουρα η χώρα μας έχει πρωτεύον ρόλο στο να απογοητεύει το νεαρότερο εργατικό δυναμικό της. Μια γενιά που ενηλικιώθηκε κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης έχει εσωτερικεύσει την επισφάλεια ως βασική κατάσταση. Η γλώσσα της «ανάκαμψης», που τόσο συχνά επικαλείται ο επίσημος λόγος, ακούγεται κάπως κούφια. Ανάκαμψη σε τι, ακριβώς; Το προ-κρίσης μοντέλο, με τις δικές του στρεβλώσεις και ανισότητες, έχει ελάχιστη ελκυστικότητα.

Ταυτόχρονα, παρατηρείται μια αξιοσημείωτη μετατόπιση στις κοινωνικές στάσεις. Οι παραδοσιακοί πυλώνες της ελληνικής ταυτότητας, όπως η οικογενειακή συνοχή, η ιδιοκτησία ακινήτων και το επαγγελματικό κύρος, αναδιαμορφώνονται. Η οικογένεια παραμένει κεντρική, αλλά όλο και περισσότερο ως δίχτυ ασφαλείας παρά ως πηγή κοινωνικής ανέλιξης. Η στέγαση, που κάποτε ήταν μια σχεδόν ιερή φιλοδοξία, γίνεται απρόσιτη στα αστικά κέντρα, που έχουν μεταμορφωθεί από τις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις και την εξωτερική ζήτηση. Το αποτέλεσμα δεν είναι ανοιχτές διαμαρτυρίες, αλλά μια διακριτική απόσυρση από τα κοινά. Αναβλητικότητα, μικρότερες φιλοδοξίες, ένας επιφυλακτικός πραγματισμός, αυτή είναι η νέα κανονικότητα της γενιάς της κρίσης.

Ίσως το πιο θλιβερά εντυπωσιακό είναι η κανονικοποίηση της εξόδου από τη χώρα ως στρατηγικής ζωής. Η μετανάστευση, που αυξήθηκε κατακόρυφα κατά τη διάρκεια των ετών της κρίσης, δεν έχει αντιστραφεί πλήρως. Για πολλούς, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα φύγουν, αλλά πότε και υπό ποιους όρους, γεγονός που αντανακλά μια αναθεωρημένη αντίληψη για το πού βρίσκονται οι ευκαιρίες. Ωστόσο, θα ήταν απλοϊκό να το πλαισιώσουμε αποκλειστικά ως παρακμή. Υπάρχουν αντίθετα ρεύματα: μια αναπτυσσόμενη επιχειρηματική κουλτούρα, θύλακες πολιτιστικής ζωντάνιας και μια γενιά που είναι εξωστρεφής και προσαρμοστική. Αυτό που λείπει δεν είναι το ταλέντο ή η ενέργεια, αλλά μια συνεκτική αίσθηση ότι η προσπάθεια θα ανταμειφθεί.

Η ελληνική κοινωνία σήμερα βρίσκεται σε μια κατάσταση αναστολής της εμπιστοσύνης. Η κρίση μπορεί να έχει τελειώσει από τυπική άποψη, αλλά το ψυχολογικό της αποτύπωμα παραμένει, διαμορφώνοντας επιλογές με τρόπους που οι στατιστικές δεν μπορούν να αποτυπώσουν πλήρως. Η πρόκληση που βρίσκεται μπροστά μας δεν είναι τόσο η αποφυγή της κατάρρευσης, όσο η αποκατάσταση της πίστης στους θεσμούς, στη δικαιοσύνη και στη δυνατότητα ότι το να μείνεις μπορεί να είναι εξίσου λογικό με το να φύγεις.

 

*Ο Ευάγγελος Δ. Κόκκινος, ο νεότερος, είναι δημοσιογράφος, γεωπολιτικός αναλυτής και τελειόφοιτος Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών επιστημών στο Αγγλικό Πανεπιστήμιο του Derby.