Η μαγεία της ετυμολογίας (Φ.1976)

Λέξεις της επικαιρότητος – 109

Γράφει ο Χρήστος Βλαχογιάννης*

Αγαπητοί μου αναγνώστες, όπως καταλαβαίνετε, δεν ήταν δυνατόν να με αφήσει ασυγκίνητο η θρασύτατη και απροκάλυπτη επίθεση, που εξαπέλυσαν οι παγκόσμιοι «ειρηνοποιοί» σε ένα κυρίαρχο κράτος, πάντα με δικαιολογίες, που δεν πείθουν ούτε νήπια. Πείθουν όμως την υπνωμένη ανθρωπότητα και συνεχίζει να καθεύδει, αφού δεν την ...αφορά το θέμα. Θα την αφορά μόνον όταν έρθει στην γειτονιά της. Τότε οι «εκπρόσωποι» της κοινωνίας θ’ αρχίσουν τις στομφώδεις κορώνες περί «εθνικής κυριαρχίας», πώς θα αμυνθούν εναντίον τού εισβολέα και λοιπές πολιτικάντικες παπαριές.

Ποιοι όμως να μιλήσουν και ποιοι να αντιδράσουν, όταν οι ίδιοι εμπλέκονται σε κάθε είδους βρωμιές, έχουν κινηματογραφηθεί -και εξ αυτού εκβιάζονται- να ...βιάζουν, να ασελγούν, να μολύνουν με τα βρωμομέλη τους παιδικές ψυχές και σώματα, να μην υπολογίζουν τα διεθνή «όργανα» τήρησης της τάξεως και της ειρήνης -που οι ίδιοι έχουν φτιάξει και συντηρούν-, όταν τους …μαλώνουν για τις πράξεις τους, να μη δίνουν ποτέ λογαριασμό στην κοινωνία που τους εκλέγει. Και, μαντέψτε, ποιος είναι πίσω από κάθε βρωμιά, πίσω από κάθε έκνομη (να το πω κομψώς) πράξη, πίσω από κάθε άσχημο που συμβαίνει στον πλανήτη. Μα, ο «εκλεκτός», ο υπερτέλειος, ο άμωμος, ο «υπόδειγμα δημοκρατίας» λαός!

Ύβρις, ύβρις, ύβρις παντού. Αν πιστεύουμε στην νομοτέλεια, κάποια στιγμή θα έρθει η Νέμεσις και η Τίσις, και τότε θα πάνε στα έγκατα της γης, εκεί απ’ όπου ήρθαν οι υπάνθρωποι.

Η σημερινή στήλη θα ενταχθεί στην ενότητα «Λέξεις της επικαιρότητος» και θα ασχοληθεί με λέξεις σχετικές τής σημερινής έκρυθμης παγκόσμιας κατάστασης.

Θα ξεκινήσω με τον πορτοκαλί κόπρο, το πορτοκαλί σκατό (οι συμπατριώτες του τον ανακαλούν a piece of shit), το σίχαμα, τον παγκόσμιο εφαρμοστή τής ειρήνης και της δημοκρατίας.

Ήδη και σε προηγούμενα φύλλα (Γ.Κ. 35, Λ.Ε. 44) έχει γίνει αναφορά στις λέξεις αλλά η «επανάληψη μήτηρ πάσης μαθήσεως».

Εκ του κόπτω+ροή δημιουργήθηκε η κοπριά, τα περιττώματα ανθρώπων και ζώων (κακαράντζες), κομμένα σε κομμάτια. Το σκατό στην αρχαιοελληνική λεγόταν σκωρ/ σκατός, ετυμολογούμενο εκ του κάτ-ω. Με πρόταξη του σ γίνεται σ-κατ-ός, και δηλώνει την κοπριά, που συσσωρεύεται στην γη.

Το σίχαμα ετυμολογείται εκ του σικχός (=αυτός που σιχαίνεται, που δεν ευχαριστείται, ο δύστροπος στο φαγητό, ο βδελυρός). Ο σικχός ετυμολογείται εκ του σίτος (=τροφή, με τ>κ) + χοή, με παράγωγο την σικχασία ή σιχασιά στην καθομιλουμένη (=τάση προς έμετο, ναυτία). Θυμηθείτε και την λέξη στα αγγλικά, sick (=άρρωστος, έχων ναυτία). Σαν την ναυτία που μας πιάνει, όταν τον βλέπουμε να κορδώνεται με αυταρέσκεια, ο σούπερ γκόμενος των γνωστών φακέλων με τα ανυπεράσπιστα παιδάκια. Πού να τολμήσει να φέρει αντίσταση στο «αφεντικό» του; Την άλλη μέρα βγήκαν στον αέρα όλα τα «κατορθώματά» του. Εμετός!!

Μιας και είπα εμετός· η λέξη, σύμφωνα με το Ετυμολογικόν το Μέγα, ετυμολογείται εκ του ρ. εμώ (=εκβάλλω τροφή): «Ἀπὸ τοῦ ἕω, τὸ ἀφίημι, κατὰ πλεονασμὸν τοῦ μ, ἐμῷ, ὡς ὁρούω, ὁρμῶ· τίω, τιμῶ».

Γράφει ο Αριστοφάνης (Νεφέλες, στ. 907-908): «Δότε μοι λεκάνην, ἵν’ ἐξεμέσω» [Δώστε μου μια λεκάνη, για να ξεράσω], φράση που την λέει ο Δίκαιος Λόγος (που εκπροσωπεί την ηθική παιδεία), όταν ακούει τα επιχειρήματα του Άδικου Λόγου (που εκπροσωπεί την ανήθικη επιχειρηματολογία). Αριστοφάνη μου, αν ζούσες σήμερα, θα ήθελες …μπανιέρα για να ξεράσεις, για όλα τα άδικα που γίνονται στον κόσμο!

Το ξερνώ κατάγεται εκ του ρ. αείρω (=σηκώνω) και το παράγωγό του, ερύω (=σύρω προς τα πάνω, έλκω), με ρίζα ερ-. Αν βάλουμε μπροστά την πρόθεση εκ-εξ, το ρ. γίνεται εξ-ερύω και εξ αυτού το (ε)ξερνώ/ξερατό/ξέρασμα στην καθομιλουμένη.

Τα βρωμόχερά τους έχουν μολύνει ολόκληρο τον πλανήτη.

Το μολύνω προέρχεται εκ του αμολγός, που σημαίνει ο σκοτεινός, ο ζοφερός. Ο αμολγός εκ του επιτ. α+μέλας (=μελανός) +άγω. Α-μολ-γός >μελάνω (ε>ο) >μολύνω (α>υ).

Όλων αυτών το όχημα είναι το απύθμενο θράσος, η εξουσία που τους δίνει η κατοχή τού παγκόσμιου χρήματος και φυσικά η αναγωγή αυτού (του χρήματος) σε αναπόσπαστο κομμάτι τής ζωής μας. Και τώρα μάλιστα, με την «ευκολία» τού ψηφιακού τοιούτου (πάντα για το καλό μας, να μη μας …κλέβουν οι κλέφτες), με ένα πάτημα κουμπιού σού τα παίρνουν όλα, αν δεν είσαι καλό και υπάκουο παιδί. Θυμάστε τι είχε πάθει ένας πετρελαιάς, ένας σεΐχης, που τόλμησε να δείξει ανυπακοή; Κοιμόταν σε διάδρομο δικού του ξενοδοχείου, χωρίς σεντ στους φουσκωμένους λογαριασμούς του.

Το όχημα παράγεται εκ του θαμιστικού τύπου του ρ. έχω, οχέω. Έχω δηλ. συχνά, πολλές φορές, έχω, μέχρι να σκάσω!

«Γεννήματα εχιδνών» τους έλεγε ο Χριστός. Την έχιδνα την λέμε οχιά στην καθομιλουμένη.

Το ακόντιο στην αρχαία ελληνική λεγόταν άκων, ετυμολογούμενο εκ του ακωκή, που αποτελεί αναδιπλασιασμό του ωκύς (=οξύς, μυτερός). Ο οξύς όμως ετυμολογείται εκ του (ευφ.) ο + (ηχομ.) ρ. ξέω (=ξύνω, κάνω κάτι αιχμηρό). Ο Όμηρος αποκαλεί το ακόντιο εὔξεστον καὶ ὀξύ, κάτι δηλ. που ξύνεται καλά και είναι μυτερό. Εκ του άκων δημιουργήθηκε η ακίς (=η ακίδα, η μύτη) και εξ αυτού η έχις, με α>ε & κ>χ, η έχιδνα, το ερπετό, οχιά, στην καθομιλουμένη, με ε>ο. Ονομάστηκε δε έτσι εξ αιτίας τού δηλητηριώδους κεντριού της. Πόσο δίκιο είχε ο Χριστούλης!

Τίσις, λοιπόν, τους αναμένει κάποια στιγμή, που θα έρθει, πού θα πάει; Πόσο θα γλυτώνουν;

Τίσις είναι η τιμή που πρέπει να πληρώσει κάποιος για αδικήματα που έκανε. Τιμή στους αρχαίους λογιζόταν το τμήμα/τίμημα (εκ του τέμνω=διαιρώ, αποκόπτω), που ώφειλαν οι άνθρωποι να αποδίδουν στους θεούς τους ή γενικώς όσοι καταδικάζονταν για παράνομη πράξη. Η τιμή έδωσε το ρ. τίω. Γράφει το Ε.τ.Μ.: «τίω· σημαίνει τὸ τιμωρῶ, τιμωρίαν ἐκτινύω καὶ ἀποδίδωμι· ὅθεν καὶ τίσις, τιμωρία, ἀπόδοσις, ἀντέκτισις. τὸ τίω, σημαίνει καὶ τὸ τιμῶ». Πράγματι, αν το δούμε σύνθετο (από-τίω) σημαίνει αποδίδω. Π.χ. αποτίω τιμή.