ΜΕ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ (Φ. 1973)

 

 

     Βαγγέλης Δ. Κόκκινος, ο νεότερος *

 

Whiskey Tango Foxtrot

 

Το «Whiskey Tango Foxtrot» είναι ένας στρατιωτικός κώδικας που αναπτύχθηκε από τις Αμερικανικές δυνάμεις που επιχειρούσαν στη Μέση Ανατολή για τα γράμματα W-T-F, που μεταφράζεται ως “what the f**k”, όταν επικοινωνούσαν στους ασυρμάτους. Αποδεικνύεται ότι είναι η πιο ακριβής φράση για την κατανόηση της σύγχρονης γεωπολιτικής.

Η παγκόσμια πολιτική κάποτε έμοιαζε με σκακιέρα… Αργές κινήσεις, λεπτομερής στρατηγική και παίκτες που προσποιούνταν ότι σκέφτονταν δέκα βήματα μπροστά. Σήμερα μοιάζει περισσότερο με την κυκλοφορία στην κεντρική Αθήνα την ώρα αιχμής… Όλοι κορνάρουν, κανείς δεν έχει τον πλήρη έλεγχο και, κατά κάποιον τρόπο, μερικοί παίκτες εξακολουθούν να τρέχουν σαν οι κανόνες να είναι προαιρετικοί. Αν διαβάζετε τις διεθνείς επικεφαλίδες και νιώθετε σύγχυση, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν καταλαβαίνετε. Σημαίνει ότι το σύστημα λειτουργεί ακριβώς όπως έχει σχεδιαστεί.

Οι συμμαχίες ήταν κάποτε σταθερές, σχεδόν δεσμευτικές συμφωνίες. Τώρα μοιάζουν με τις εποχιακές συνεργασίες στον τουρισμό, καθώς περιλαμβάνουν ενθουσιώδεις ανακοινώσεις την άνοιξη, επαναδιαπραγματεύσεις το φθινόπωρο και σιωπηρές διαφωνίες κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Οι χώρες δηλώνουν «ιστορική συνεργασία» τη μία εβδομάδα και την επόμενη διαφωνούν για τις τιμές της ενέργειας, τις ναυτιλιακές διαδρομές ή τους αμυντικούς προϋπολογισμούς, σαν γείτονες που φωνάζουν στην αυλή για το ποιος είναι υπεύθυνος για την επισκευή του κοινόχρηστου ανελκυστήρα.

Για τους Ευρωπαίους, και ειδικά για τα μικρότερα κράτη όπως η Ελλάδα, η εμπειρία έχει γίνει ιδιαίτερα θεατρική. Οι Βρυξέλλες παρουσιάζουν τακτικά φιλόδοξα γενικά σχέδια, μεταξύ άλλων ενεργειακή ανεξαρτησία, στρατηγική αυτονομία, συντονισμός της άμυνας, τεχνολογική κυριαρχία. Κάθε σχέδιο συνοδεύεται από εντυπωσιακές παρουσιάσεις, πολύπλοκους μηχανισμούς χρηματοδότησης και μια ευγενική κατανόηση ότι η εφαρμογή θα ξεκινήσει μετά από αρκετά χρόνια συναντήσεων για το ποιος θα πληρώσει για τι.

Εν τω μεταξύ, οι μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις ανταγωνίζονται σαν τους πλέον αντιδραστικούς εφήβους. Ο ένας προσφέρει δάνεια και υποδομές, ο άλλος παρέχει εγγυήσεις ασφάλειας, ο τρίτος υπόσχεται φθηνότερους πόρους και ο καθένας επιμένει ότι η συνεργασία του είναι η πιο αξιόπιστη. Οι μικρότερες χώρες ανταποκρίνονται με διπλωματικά χαμόγελα και την παλιά στρατηγική που είναι γνωστή ως «διατήρηση όλων των θυρών ανοιχτών», η οποία επί της ουσίας μεταφράζεται σε αποδοχή όλων των προσφορών, προσεκτική δέσμευση και αναμονή για να δουν ποιος παραμένει αξιόπιστος.

Η ενεργειακή πολιτική έχει φτάσει σε ένα ιδιαίτερο επίπεδο αντίφασης. Οι κυβερνήσεις υπόσχονται ταχεία πράσινη μετάβαση, ενώ ταυτόχρονα διαπραγματεύονται μακροπρόθεσμες συμφωνίες για ορυκτά καύσιμα «για λόγους σταθερότητας», τη στιγμή που ο πλανήτης ουρλιάζει. Οι ηγέτες μιλούν για το μέλλον της ηλιακής, της αιολικής και της υδρογόνου ενέργειας, αλλά κάθε χειμώνα επανέρχεται το ίδιο επείγον ερώτημα, ποιος έχει πραγματικά επαρκή προμήθεια αυτή τη στιγμή; Η απάντηση συνήθως περιλαμβάνει επείγουσες διαπραγματεύσεις, προσωρινές λύσεις και συνεντεύξεις Τύπου που περιγράφουν την κατάσταση ως «υπό έλεγχο», έως ότου χάσουν τον έλεγχο ξανά τον επόμενο χρόνο.

Οι συμμαχίες ασφαλείας λειτουργούν όλο και περισσότερο σαν συνδρομητικές υπηρεσίες. Τα μέλη θέλουν προστασία, αλλά συζητούν το κόστος της συνδρομής. Τα μεγαλύτερα κράτη παραπονιούνται ότι πληρώνουν πάρα πολλά, τα μικρότερα ανησυχούν ότι λαμβάνουν λίγα, όλοι συμφωνούν ότι το σύστημα είναι απαραίτητο, ενώ απειλούν δημοσίως να επαναδιαπραγματευτούν τους όρους κατά τη διάρκεια των εκλογικών περιόδων.

Οι διεθνείς σύνοδοι κορυφής ολοκληρώνουν την παράσταση. Οι ηγέτες συγκεντρώνονται, σφίγγουν τα χέρια, ανακοινώνουν «ιστορική πρόοδο» και εκδίδουν δηλώσεις που δηλώνουν ισχυρή συμφωνία σχετικά με την ανάγκη για «αποφασιστική μελλοντική δράση». Στη διπλωματική «αργκό» αυτό σημαίνει πως «θα συνεχίσουμε να το συζητάμε επ' αόριστον».

Και όμως, παρά τη σύγχυση, ο κόσμος συνεχίζει να κινείται. Οι εμπορικές ροές συνεχίζονται, τα πλοία πλέουν, οι τουρίστες ταξιδεύουν και οι αγορές ανοίγουν κάθε πρωί. Ίσως η παγκόσμια πολιτική δεν καταρρέει, ίσως απλώς αυτοσχεδιάζει σε… «δημόσια διαβούλευση». Οι πολίτες παντού παρακολουθούν το θέαμα, διαβάζουν τους τίτλους των εφημερίδων και επαναλαμβάνουν σιωπηλά την πιο κατάλληλη μετάφραση της σύγχρονης διπλωματίας: Whiskey Tango Foxtrot…

 

*Ο Ευάγγελος Δ. Κόκκινος, ο νεότερος, είναι δημοσιογράφος, γεωπολιτικός αναλυτής και τελειόφοιτος Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών επιστημών στο Αγγλικό Πανεπιστήμιο του Derby.