Βενεζουέλα 2026: Από τον Μπολιβαριανισμό στη Γεωπολιτική της «Σβήστρας»! (Φ. 1968)
Γράφει ο Τάσος Κελλάρης*
Πριν καλά καλά σβήσουν τα πυροτεχνήματα της Πρωτοχρονιάς, η απαγωγή του ηγέτη της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, πάγωσε τη διεθνή κοινότητα. Ενώ ο κόσμος υποδεχόταν το 2026 με ελπίδα για σταθερότητα, οι εκρήξεις στο Καράκας και η σύλληψη του Μαδούρο και της συζύγου του από τις αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις προκάλεσε σοκ, ενώ απειλείται η διεθνής ειρήνη.
Ο Μαδούρο και η σύζυγός του – Αρχείο (Photo by Juan BARRETO / AFP)
Για να κατανοήσουμε όμως τη σημασία των γεγονότων, θα πρέπει να κάνουμε μία σύντομη αναδρομή στην ιστορία αυτής της πολύπαθης χώρας και του λαού της.
Η Βενεζουέλα, πρωταγωνίστρια σήμερα στην παγκόσμια επικαιρότητα, βρίσκεται στο βόρειο μέρος της Νότιας Αμερικής. Η ιστορία της χαρακτηρίζεται από έντονες πολιτικές ανακατατάξεις, κοινωνικές ανισότητες και ισχυρή εξάρτηση από τους φυσικούς της πόρους. Από την προκολομβιανή εποχή έως σήμερα, η χώρα έχει περάσει από αποικιοκρατία, επαναστάσεις, δημοκρατικά πειράματα και, τα τελευταία χρόνια, μια βαθιά πολιτική και οικονομική κρίση.
Πριν από την άφιξη των Ισπανών τον 15ο αιώνα, η περιοχή κατοικούνταν από ιθαγενείς λαούς, όπως οι Καρίβες και οι Αραουάκοι. Το 1498, ο Χριστόφορος Κολόμβος έφτασε στα παράλια της σημερινής Βενεζουέλας και σύντομα η περιοχή εντάχθηκε στην Ισπανική Αυτοκρατορία. Ονομάστηκε Βενεζουέλα («Μικρή Βενετία») λόγω των σπιτιών πάνω σε πασσάλους που είδαν οι εξερευνητές στη λίμνη Μαρακαΐμπο.
Η ανεξαρτησία της χώρας επιτεύχθηκε το 1821, ύστερα από μακρόχρονους πολέμους με ηγετική μορφή τον Σιμόν Μπολίβαρ. Ωστόσο, ο 19ος αιώνας σημαδεύτηκε από πολιτική αστάθεια, εμφύλιες συγκρούσεις και αυταρχικά καθεστώτα. Η χώρα δυσκολεύτηκε να αποκτήσει σταθερούς δημοκρατικούς θεσμούς.
Καθοριστικό σημείο στην ιστορία της Βενεζουέλας αποτέλεσε η ανακάλυψη μεγάλων κοιτασμάτων πετρελαίου στις αρχές του 20ού αιώνα. Το πετρέλαιο μεταμόρφωσε την οικονομία και κατέστησε τη χώρα μία από τις πλουσιότερες της Λατινικής Αμερικής για δεκαετίες. Παράλληλα όμως, δημιούργησε ισχυρή εξάρτηση από έναν μόνο πόρο, παραμελώντας άλλους παραγωγικούς τομείς. Μετά το 1958, εγκαθιδρύθηκε ένα δημοκρατικό σύστημα, το οποίο όμως συχνά κατηγορήθηκε για διαφθορά και κοινωνικό αποκλεισμό. Πρόκειται για την περίοδο πριν από τον Τσάβες, όπου η Βενεζουέλα κυβερνήθηκε από μια ελίτ (το σύστημα Punto Fijo), η οποία διατηρούσε τον λαό στην εξαθλίωση, ενώ ο πλούτος του πετρελαίου κατέληγε σε ξένες πολυεθνικές και στην τοπική ολιγαρχία.
Η τομή του 1998: Εκείνη τη χρονιά εκλέχθηκε πρόεδρος ο Ούγκο Τσάβες, μέσω ελεύθερων, καθολικών και άμεσων εκλογών. Κέρδισε με περίπου 56% των ψήφων -ποσοστό πολύ ισχυρό απέναντι σε υποψηφίους του παραδοσιακού πολιτικού συστήματος. Οι εκλογές εκείνες αναγνωρίστηκαν ως νόμιμες και δημοκρατικές, τόσο στο εσωτερικό, όσο και διεθνώς, σηματοδοτώντας μια ριζική πολιτική στροφή. Ο Τσάβες προώθησε τη λεγόμενη «Μπολιβαριανή Επανάσταση». Τα έσοδα από το πετρέλαιο κατευθύνθηκαν σε μαζικά προγράμματα υγείας, παιδείας και στέγασης (Misiones), βγάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους από τη φτώχεια και δίνοντας φωνή στους «αόρατους» των παραγκουπόλεων (barrios). Άσκησε ενεργειακή διπλωματία μέσω της Petrocaribe, στηρίζοντας την αυτονομία της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής με φθηνό πετρέλαιο, μειώνοντας ταυτόχρονα την επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών. Στην αρχή, τα υψηλά έσοδα επέτρεψαν κοινωνικά προγράμματα που βελτίωσαν τις συνθήκες ζωής πολλών πολιτών. Ωστόσο, η συγκέντρωση εξουσίας, η αποδυνάμωση των θεσμών και η κακή οικονομική διαχείριση δημιούργησαν στη συνέχεια σοβαρά προβλήματα.
Μετά τον θάνατο του Τσάβες το 2013, την εξουσία ανέλαβε ο Νικολάς Μαδούρο. Η εκλογή του 2013 δεν αμφισβητήθηκε τόσο όσο εκείνη του 2018. Η Βενεζουέλα βυθίστηκε σε βαθιά οικονομική και ανθρωπιστική κρίση. Η κατάρρευση των τιμών του πετρελαίου, ο υπερπληθωρισμός, η έλλειψη βασικών αγαθών και η μαζική μετανάστευση εκατομμυρίων πολιτών επιδείνωσαν δραματικά την κατάσταση. Η κρίση επί Μαδούρο δεν ήταν μόνο εξωγενής. Η κακή διαχείριση, η συγκέντρωση εξουσίας, η διαφθορά και η αποτυχία διαφοροποίησης της παραγωγής άφησαν τη χώρα ευάλωτη, ανήμπορη να αντιπαρατεθεί σε έναν οικονομικό πόλεμο.
Οι μονομερείς κυρώσεις των ΗΠΑ απέκλεισαν τη χώρα από τις διεθνείς αγορές, πάγωσαν τα αποθέματα χρυσού της και εμπόδισαν την εισαγωγή τροφίμων και φαρμάκων. Επιλέχθηκε η πολιτική πρόκλησης κοινωνικής δυσαρέσκειας με σκοπό την «αλλαγή καθεστώτος» (regime change), ώστε να εγκατασταθεί μια κυβέρνηση «φιλική» προς τα συμφέροντα της Ουάσιγκτον και των πετρελαϊκών κολοσσών.
Η σύλληψη του Μαδούρο στις 3 Ιανουαρίου 2026 από τις αμερικανικές δυνάμεις αποτελεί την πιο ακραία έκφραση της γεωπολιτικής του εκφοβισμού και της «Διπλωματίας των Κανονιοφόρων». Το παράδοξο βεβαίως είναι η μη προσφυγή του Μαδούρο στις κάλπες για να επιβεβαιώσει και να ανανεώσει τη λαϊκή υποστήριξη στις πολιτικές του επιλογές.
Φωτογραφία από το thehellenicmail.gr
Μια κυρίαρχη χώρα δέχεται επίθεση και ο εκλεγμένος -έστω και με αμφισβήτηση- πρόεδρός της απάγεται για να δικαστεί σε μια άλλη χώρα με το πρόσχημα των ναρκωτικών. Η κατηγορία για «ναρκοτρομοκρατία» χρησιμοποιείται ως εργαλείο δαιμονοποίησης ηγετών (όπως συνέβη παλαιότερα στον Παναμά), αντίστοιχο με τις κατηγορίες για κατοχή χημικών ή πυρηνικών όπλων που έχουν χρησιμοποιηθεί κατά κόρον στο παρελθόν.
Η ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ για τη Βενεζουέλα, την Κούβα και τη Γροιλανδία αποκαλύπτει μια επιστροφή στο «Δόγμα Μονρόε»: η Λατινική Αμερική θεωρείται ξανά «πίσω αυλή» των ΗΠΑ. Από αυτή την οπτική γωνία, η σύλληψη του Μαδούρο δεν είναι «αποκατάσταση της δημοκρατίας», καθώς αυτή επιτυγχάνεται μόνο με ελεύθερες εκλογές, αλλά ένα πραξικόπημα ξένης δύναμης. Είναι η βίαιη διακοπή ενός κοινωνικού πειράματος, το οποίο, για μεν τους επικριτές του, παρέκκλινε από τον στόχο της κοινωνικής ισότητας και κατέληξε σε αυταρχική διακυβέρνηση, για δε τους υποστηρικτές του, δεν αφέθηκε ποτέ να ανθίσει αυτό το «επικίνδυνο άνθος» της λαϊκής κυριαρχίας.
Και έτσι η Βενεζουέλα, η χώρα που ξεκίνησε να αλλάξει τον κόσμο με το όραμα του Μπολιβάρ, καταλήγει να γίνεται το «πειραματόζωο» μιας νέας, κυνικής μορφής διεθνούς επέμβασης με την εφαρμογή της Γεωπολιτικής της «Σβήστρας»…!
*ο Τάσος Κελλάρης είναι Πολιτικός Μηχανικός στην Κόρινθο
Αφήστε ένα σχόλιο