ΜΕ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ (Φ. 1968)

 

 

 

     Βαγγέλης Δ. Κόκκινος, ο νεότερος *

 

Μια ρεαλιστική ευχή για το νέο έτος σε έναν πολύπλοκο κόσμο

Με την έναρξη του 2026, η γνωστή ανταλλαγή ευχών για το νέο έτος προσφέρει μια ευκαιρία να κάνουμε μια παύση και να στοχαστούμε την κατάσταση του κόσμου σήμερα. Η ειρήνη είναι συχνά η πρώτη λέξη που μας έρχεται στο μυαλό, όχι ως άρνηση της γεωπολιτικής πραγματικότητας, αλλά ως αναγνώριση του πόσο εύθραυστη μπορεί να είναι η σταθερότητα σε ένα αλληλένδετο διεθνές σύστημα.

Το παγκόσμιο περιβάλλον που διαμορφώνεται φέτος χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα και όχι από αναπόφευκτο. Αρκετές περιοχές ενέχουν αυξημένο κίνδυνο σύγκρουσης, λόγω μακροχρόνιων πολιτικών διαμαχών, οικονομικών πιέσεων και ανταγωνιστικών προτεραιοτήτων σε θέματα ασφάλειας. Η Βενεζουέλα παραμένει μια τέτοια περίπτωση, όπου οι εσωτερικές προκλήσεις διασταυρώνονται με εξωτερικά συμφέροντα, δημιουργώντας μια κατάσταση που απαιτεί προσεκτική διπλωματική διαχείριση και όχι απλοϊκές λύσεις. Η σύλληψη του Μαδούρο από αμερικανικές δυνάμεις που εισέβαλαν στο Καράκας από τη μία επιδεικνύει την στρατιωτική ισχύ και τις επιχειρήσεις-αστραπή ως «διπλωματικό» χαρτί, ωστόσο παράλληλα ανοίγει το δρόμο για ένα κύμα παρεμβάσεων ξένων κρατών στις εσωτερικές υποθέσεις εθνών με μεθόδους αμφιλεγόμενης νομιμότητας.

Στη Μέση Ανατολή, το Ιράν συνεχίζει να κατέχει κεντρική θέση στις περιφερειακές αναλύσεις και προβλέψεις. Τα ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια, την αποτροπή και την επιρροή παραμένουν, όπως συμβαίνει εδώ και δεκαετίες. Η ισορροπία στην περιοχή αυτή εξαρτάται πάντα τόσο από την αυτοσυγκράτηση όσο και από την αποφασιστικότητα, και η ιστορία δείχνει ότι η εσφαλμένη εκτίμηση και όχι η πρόθεση είναι συχνά η αιτία της κλιμάκωσης. ΗΠΑ και Ισραήλ προπαρασκευάζουν εμφανώς μια πολεμική κατάσταση κατά της Τεχεράνης, χωρίς να προσπαθούν να αποκρύψουν αυτό το ενδεχόμενο. Σε συγκερασμό με τις εσωτερικές αναταραχές κατά του θεοκρατικού καθεστώτος και τη βίαιη καταστολή των διαδηλωτών από τις δυνάμεις του Αγιατολάχ, το Ιράν μπαίνει πρώτο στη λίστα των ενδεχόμενων ανοικτών μετώπων του 2026.

Πέρα από αυτές τις περιοχές, αξίζει επίσης προσοχή η ευρύτερη παγκόσμια δυναμική. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζει να επηρεάζει τις διεθνείς συμμαχίες και τον αμυντικό σχεδιασμό σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι εντάσεις στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, κατά μήκος βασικών εμπορικών οδών όπως το Στενό του Ορμούζ και η Ερυθρά Θάλασσα, καθώς και κατά μήκος ευαίσθητων συνόρων στην Ασία και την Ανατολική Ευρώπη, αντικατοπτρίζουν έναν κόσμο όπου ο στρατηγικός ανταγωνισμός έχει γίνει πιο ορατός και συζητείται πιο ανοιχτά. Οι περιοχές «πνιγμού» (chokepoints) της παγκόσμιας οικονομίας μετατρέπονται σε ένα ακόμα ανοικτό μέτωπο, όχι πολέμου με τη συμβατική έννοια, αλλά ενός οικονομικού πολέμου που μπορεί να οδηγήσει σε εξίσου σοβαρές συνέπειες.

Θα ήταν παραπλανητικό να χαρακτηρίσουμε αυτές τις εξελίξεις απλώς ως αποτυχία της διπλωματίας ή επιστροφή στο χάος. Η γεωπολιτική δεν αποτελεί παρέκκλιση από τη διεθνή ζωή, αλλά μία από τις σταθερές της. Τα κράτη ενεργούν για να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους, να διαχειριστούν τους κινδύνους και να διαμορφώσουν το περιβάλλον τους. Η πρόκληση δεν έγκειται στην εξάλειψη του ανταγωνισμού, αλλά στη διασφάλιση ότι θα παραμείνει εντός των ορίων των κανόνων, της επικοινωνίας και της κοινής κατανόησης των συνεπειών.

Σε αυτό το πλαίσιο, μια ευχή για το νέο έτος δεν χρειάζεται να απορρίπτει τη γεωπολιτική για να είναι σημαντική. Μια λογική ευχή για το 2026 είναι η σαφήνεια αντί της σύγχυσης, η προβλεψιμότητα αντί της έκπληξης και ο διάλογος παράλληλα με την αποτροπή διά της απαραίτητης ισχύος. Η σταθερότητα συχνά διατηρείται όχι με ιδεαλισμό, αλλά με νηφάλιο υπολογισμό και αμοιβαία αναγνώριση των ορίων.

Τελικώς, η ελπίδα δεν είναι ότι οι εντάσεις θα εξαφανιστούν, αλλά ότι θα αντιμετωπιστούν με υπευθυνότητα και προνοητικότητα. Σε έναν κόσμο όπου τα συμφέροντα είναι συγκρουόμενα και η εξουσία είναι άνισα κατανεμημένη, η ειρήνη είναι σπάνια απόλυτη, αλλά η σύνεση, η αυτοσυγκράτηση και η συνεργασία παραμένουν εφικτοί στόχοι. Αυτή είναι, ίσως, η πιο ρεαλιστική ευχή για το επόμενο έτος.