Ο «πολιτισμός» της Τεχνητής Νοημοσύνης και πώς επηρεάζει την ανθρώπινη γραφή! (Φ. 1969)

 

γράφει-επιμελείται η Εύη Κοκκίνου - Κελλάρη*

 

Όλο και περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν πια τα διάφορα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης (chatgpt, gemini κ.α.) τόσο στη δουλειά τους, όσο και στην κοινωνική ζωή τους, όχι μόνον προς ανεύρεση πληροφοριών, αλλά και για να συντάξουν κείμενα, άρθρα, εκθέσεις, ακόμη και βιβλία. Το γεγονός αυτό προκαλεί εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) μπορεί να επηρεάσει την ανθρώπινη γραφή, να αλλοιώσει σιγά σιγά την πολιτισμική ταυτότητα του χρήστη, να οδηγήσει σε μία ομογενοποίηση της έκφρασης ή ακόμη χειρότερα να οδηγήσει σε αγραμματοσύνη…

 

 Με τις σκέψεις αυτές εδώ και λίγους μήνες ξεκίνησα ένα πείραμα χρησιμοποιώντας την ΤΝ αρχικά ως εργαλείο για την καλύτερη διατύπωση των δικών μου σκέψεων κι αφού είχα συντάξει δικό μου κείμενο ολοκληρωμένο, προκειμένου να διαπιστώσω εάν η ΤΝ μπορεί να βελτιώσει τη δομή του λόγου μου, τη στίξη, να εμπλουτίσει το λεξιλόγιο του κειμένου, να συμπληρώσει σκέψεις. Σιγά σιγά δοκίμασα και το εξής: δίνοντας στο ChatGpt λίγες βασικές σκέψεις για το θέμα που ήθελα να αναπτύξω, του ζητούσα να αναπτύξει μόνο του το θέμα, για να δω πόσο καλά μπορούσε να το πράξει και με τον «διάλογο» μεταξύ μας για τις δυνατότητες βελτίωσης του κειμένου μου «έδινε» ένα τελικό κείμενο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από μένα.

Η εμπειρία αυτή με έχει οδηγήσει σε κάποια συμπεράσματα:

* Η γραφή από την Τεχνητή Νοημοσύνη χρησιμοποιεί κάποιες λέξεις, ακόμη και εκφράσεις ως μοτίβα, κλισέ θα λέγαμε, τα οποία γίνονται διακριτά και από ένα σημείο και ύστερα ο αναγνώστης των κειμένων μπορεί να καταλάβει εάν είναι προϊόν ΤΝ ή ανθρώπινης γραφής. Όντως η ΤΝ μπορεί να βελτιώσει τη δομή και την εικόνα του κειμένου, να εμπλουτίσει το λεξιλόγιο, αφού, όμως, το ζητήσεις εσύ, ο χρήστης, και οι δυνατότητες αυτές είναι πεπερασμένες.

*Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί βάσει της ανίχνευσης, σύγκρισης και αναπαραγωγής γλωσσικών προτύπων και συνδυασμού δεδομένων, το κείμενο που παράγεται συνήθως είναι καλά δομημένο και έχει συνοχή, λείπει όμως αυτό που λέμε «ψυχή» του συντάκτη. Μάλιστα στην πορεία της επεξεργασίας ενός κειμένου η εφαρμογή σε ρωτά: Θέλεις το κείμενο να γίνει πιο συναισθηματικό, λιγότερο επαγγελματικό και άλλα τέτοια, προκειμένου να διορθώσει το κείμενο με λέξεις καταλληλότερες ώστε να προσεγγίσει το δικό σου ύφος γραφής. Αυτό όμως δεν είναι εφικτό...

*Κάποιες φορές στο κείμενο-προϊόν ΤΝ δεν αποδίδεται το «νόημα» από την περιγραφή ενός ιστορικού γεγονότος, η κριτική σκέψη, η προσωπική άποψη και οπτική ματιά του ανθρώπου απουσιάζει. Αυτά τα στοιχεία δεν αναπαράγονται ίσως με επιτυχία από έναν αλγόριθμο. Επίσης έχω παρατηρήσει ότι δεν υπάρχει πάντα ένας συνειρμός στη «σκέψη» και στη διατύπωση. Ενώ, δηλαδή, παρατίθενται εξαιρετικά καλά τα ιστορικά γεγονότα, δεν είναι ευδιάκριτη η αλληλουχία των «σκέψεων» που μπορεί να οδηγήσουν σε ένα συμπέρασμα, με αποτέλεσμα να προκύπτει ένα κείμενο που «αδιάφορο», «πεζό», «ρηχό» ή και μπερδεμένο μερικές φορές.

*Επίσης η εμπειρία από τη χρήση της ΤΝ στην επεξεργασία κειμένων καθιστά δυνατή την αναγνώριση των κειμένων που είναι προϊόν ΤΝ. Εξάλλου, έχουμε παρατηρήσει ανθρώπους γύρω μας που γνωρίζουμε πως ομιλούν και γράφουν, γνωρίζουμε τις δεξιότητές τους στον γραπτό λόγο και την ρητορική, οι οποίοι «ξαφνικά» εμφανίζονται ως συντάκτες κειμένων που δεν συνάδουν με το μορφωτικό επίπεδό τους, διότι απλούστατα χρησιμοποιούν την ΤΝ.

Αυτό, από μόνο του, βεβαίως δεν είναι απαραιτήτως «κακό». Θα μπορούσε κανείς να σκεφθεί ότι είναι και καλό. Κάποιος που χρησιμοποιεί την ΤΝ για να γράψει ένα κείμενο, θα μπορούσε να μάθει πολλά. Να μάθει καινούριες λέξεις, καλύτερο συντακτικό, να μάθει κάποια ιστορικά γεγονότα… Αρκεί να μπορεί βεβαίως να διασταυρώνει την πληροφορία και να κάνει συνειδητή χρήση των εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης για την αυτοβελτίωσή του.

Το ερώτημα όμως παραμένει. Πόσοι χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη συνειδητά για την αυτοβελτίωσή τους και όχι ως ένα γρήγορο, εύκολο εργαλείο σύνταξης, που χρησιμοποιείται άκριτα και πρόχειρα;

Το βλέπουμε και στη δημοσιογραφία. Πολλά κείμενα πια είναι προϊόν της ΤΝ. Στον βωμό της ταχύτητας της διάδοσης της είδησης βάζουμε τα πραγματικά περιστατικά στην ΤΝ, το εργαλείο ετοιμάζει το κείμενο συνδυαστικά και ιδού το δημοσίευμα. Χωρίς άποψη του συντάκτη δημοσιογράφου, χωρίς βαθύτερη εξέταση της είδησης, της αιτίας και του αιτιατού…

Επικίνδυνη θα χαρακτήριζα τη χρήση ΤΝ στη λογοτεχνία και στην εκπαίδευση χωρίς ύπαρξη ψηφιακής παιδείας.

Στον χώρο της εκπαίδευσης, για παράδειγμα, η ΤΝ μπορεί να συντάξει μια πολύ καλή έκθεση ιδεών με παράθεση σειράς νοημάτων. Ο μαθητής, όμως, όταν γράφει, πρέπει να χρησιμοποιεί τις γνώσεις του, την δική του αντιληπτική ικανότητα, την φαντασία του, να γράφει τη δική του, προσωπική στάση απέναντι στα πράγματα, να πειραματίζεται, να διορθώνει, να αναθεωρεί, να εξερευνά και να εκφράζεται μέσα από τα δικά του βιώματα, να εμπλέκεται συναισθηματικά και μέσα από την δική του υπαρξιακή διεργασία να παράγει το κείμενο. Συμβαίνει αυτό με την χρήση τεχνητής νοημοσύνης; Σαφώς όχι!

Το παρόν άρθρο βεβαίως δεν γράφεται με επιστημονική προσέγγιση, αλλά καθαρά εμπειρική. Αποτελεί σκέψεις, προβληματισμούς που πιστεύω ότι μπορεί να οδηγήσουν τους αναγνώστες σε μία συνειδητή αξιοποίηση των εργαλείων της τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς όμως εξάρτηση από αυτήν για την πνευματική ανάπτυξη του χρήστη και φυσικά το θέμα δεν εξαντλείται στο περιθώριο αυτής της σελίδας.

Δεν τίθεται εξάλλου δίλημμα: «΄Ανθρωπος ή μηχανή». Η ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ενίσχυσης της γραφής του ανθρώπου, του προσφέρει ταχύτητα, οργάνωση πληροφοριών, εμπλουτισμένο λεξιλόγιο. Η προσωπική ταυτότητα της γραφής όμως είναι το ζητούμενο. Αυτό πρέπει να διαφυλάξουμε. Αυτό είναι ο πολιτισμός μας. Η γλώσσα είναι αποτέλεσμα της ανθρώπινης σκέψης, αντίληψης και λογικής!

Πώς ο σύγχρονος νέος θα συνδυάσει την τεχνητή νοημοσύνη με την πολιτισμική ταυτότητά του, ώστε να μην χαθεί η ιδιαιτερότητα του κάθε ανθρώπου, του κάθε λαού, του κάθε πολιτισμού; Διότι κακά τα ψέματα πολιτισμός της τεχνητής νοημοσύνης δεν υφίσταται…