ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ: ΤΟ ΗΘΙΚΟ ΕΠΙΔΙΚΟ ΤΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ ΤΩΝ ΤΕΜΠΩΝ (Φ. 1955)

Γράφει - Επιμελείται Ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ Ν. ΣΑΡΕΛΑΣ

Η μετωπική σύγκρουση επιβατικής αμαξοστοιχίας Intercity με εμπορευματική αμαξοστοιχία τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023 στα Τέμπη, με απολογισμό το θάνατο 57 και τον τραυματισμό 181 ατόμων, έχει απλώσει βαριά τη σκιά της στην ελληνική κοινωνία με τις μαζικές κινητοποιήσεις στις 26 Ιανουαρίου 2025 και αποκορύφωμα ανάλογες συγκεντρώσεις στις 28 Φεβρουαρίου 2025 σε πολλές πόλεις της χώρας μας και του εξωτερικού με κορυφαίο σύνθημα-κραυγή ΔΕΝ ΕΧΩ ΟΞΥΓΟΝΟ και επίμονα αιτήματα για ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ και ΟΧΙ ΣΤΗΝ ΣΥΓΚΑΛΥΨΗ.

Καθυστερήσεις και ερωτηματικά. Το συγκλονιστικό αυτό γεγονός απέκτησε στο διάστημα των δύο χρόνων που συμπληρώθηκαν στις 28/2/25 εκρηκτικές διαστάσεις. Συνολικά θεωρούμενο αποτελεί μείζον πολιτικό ζήτημα, που επηρέασε ήδη και εξακολουθεί να συγκλονίζει την πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας, χωρίς να έχει εξαντλήσει, όπως φαίνεται, την κοινωνική και πολιτική δυναμική του. Η κυβερνητική "διαχείριση" του προβλήματος εγείρει σοβαρά ερω-τήματα, που προβάλλονται όχι μόνο από τους συγγενείς των θυμάτων, αλλά και από την πλειοψηφία της κοινωνίας των πολιτών και καταγράφονται επίμονα στις δημοσκοπήσεις:

1 .Ποιοι θεσμικοί παράγοντες -εκτός από τον «άπειρο» σταθμάρχη υπηρεσίας- έχουν την πολιτική ευθύνη για την ανασφάλεια των σιδηροδρομικών συγκοινωνιών της χώρας και την μη λειτουργία των συστημάτων ασφαλείας τη μοιραία εκείνη νύχτα σε μια ευρωπαϊκή χώρα, όπως η Ελλάδα; Πόσο αξιόπιστα λειτουργεί η κρατική εποπτεία πάνω στο νέο σιδηροδρομικό τοπίο που έχει διαμορφωθεί με τη διάσπαση του δημόσιου ΟΣΕ στις διάφορες θυγατρικές και ιδιωτικές εταιρείες;

2. Γιατί και με εντολές ποιου κέντρου παραβιάστηκαν από τις αρμόδιες υπηρεσίες της χώρας οι βασικές αρχές περιφρούρησης του χώρου του τραγικού συμβάντος, που εφαρμόζονται και στο απλούστερο τροχαίο ατύχημα;

3. Ποιο ήταν το εκρηκτικό φορτίο που δημιούργησε την φονική πυρόσφαι-ρα και αν υπήρχε τέτοιο για ποιον/ ποιους προοριζόταν;

4. Ποιο θεσμικό πολιτικό κέντρο κατηύθυνε τις παρεμβάσεις που έγιναν ήδη από την νύχτα της τραγωδίας και τις αμέσως επόμενες μέρες στο πεδίο του πολύνεκρου δυστυχήματος καταστρέφοντας πολύτιμα στοιχεία για την διερεύνηση του γεγονότος;

5. Πού οφείλονται οι καθυστερήσεις στην διαλεύκανση των «σκοτεινών» πλευρών της τραγωδίας, όπως το είδος και η ποσότητα του επικίνδυνου φορτίου, η εντολή εκχωμάτωσης (ξεμπαζώματος) και επιχωμάτωσης (μπαζώματος) του χώρου της σύγκρουσης, ενώ αρκούσε η απλή ανύψωση των βαγονιών για αναζήτηση νεκρών ή τραυματιών επιβατών, η επίσημη έκθεση των εκτός ή εντός Ελλάδος ειδικώνεπιστημονικών κέντρων και εμπειρογνωμόνων, η βραδύτητα των νομικών και δικαστικών διαδικασιών και πολλά άλλα ζητήματα, που αναδεικνύει η δημόσια συζήτηση και αντιπαράθεση και κλονίζουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δικαιοσύνη ενισχύοντας την άποψη ότι επιχειρείται συγκάλυψη των πάσης φύσεως ευθυνών για το τραγικό αυτό γεγονός; Το ηθικό επίδικο της τραγωδίας-Το Άγος των Τεμπώ.

Αλλά κορυφαία διάσταση έχει προσλάβει στην βάση της ελληνικής κοινωνίας ι] ηθική πλευρά του ζητήματος, που διαπερνά κομματικά ή άλλα στεγανά. Πρόκειται για την απάνθρωπη μεταχείριση που επιφυλάχτηκε για τα διαμελισμένα μέλη, τα «λείψανα» των θυματων, τα οποία μεταφερθη-καν σε χωματερή ή «μπαζώθηκαν» επί τόπου, με αποτέλεσμα να μην μπορέσουν οι οικείοι τους να τα φροντίσουν, όπως τα ελληνικά και πανανθρώπινα ταφικά θέσμια ορίζουν. Και είναι αυτή η κραυγαλέα διάσταση της τραγωδίας που υπαγόρευσε τη σύντομη αυτή δημόσια παρέμβαση.

Η ελληνική παράδοση έχει διαχρονικά αναδείξει το σεβασμό στους νεκρούς είτε ειρηνικών είτε εμπόλεμων συνθηκών. Ας αναλογιστούμε τις σκληρές ομηρικές μάχες των Αχαιών, για να σώσουν το σώμα ενός νεκρού συμπολεμιστή τους, όπως του Πάτροκλου (Ιλ.Ρ) από τη σκύλευση και την ατίμωση του από τους Τρώες. Ας σκεφτούμε και την εναγώνια εν ύπνω παράκληση του άταφου Πατρόκλου προς τον επιστήθιο φίλο του Αχιλλέα, για να τον θάψει, ώστε να γίνει δεκτή η ψυχή του στον Άδη και να αναπαυθεί: «Θάπτε με όττι τάχιστα πύλας Αίδαο περήσω, τήλε με είργουσι ψυχαί είδωλα καμόντων,ουδέ με πω μίσγεσθαι υπέρ ποταμοίο εώσιν». Ιλ. Ψ 71-72. (Θάψε με το ταχύτερο, για να περάσω την πύλη του Άδη. Μακριά με διώχνουν οι ψυχές, οι ίσκιοι των νεκρών, κι ακόμα δε μ' αφήνουν να σμίξω μαζί τους πέρα από το ποτάμι).

Η μυθική Αντιγόνη, κόρη του Οιδίποδα και κεντρική ηρωίδα της ομώνυμης τραγωδίας του Σοφοκλή, με την οποία έχουν γαλουχηθεί ηθικά αναρίθμητες γενιές Ελλήνων και μη, οδηγήθηκε εκουσίως στον θάνατο, γιατί έθαψε τον νεκρό αδερφό θανάτου απαγόρευση της ταφής του από τον άρχοντα της Θήβας Κρέοντα, επειδή η απαγορευτική εντολή του άρχοντα ήταν αντίθετη με τα « άγραφα κάσφαλή θεών νόμιμα», την καθιερωμένη δηλ. ηθική τάξη της τότε κοινωνίας. Ας φέρουμε στο νου μας και την σπαρακτική ικεσία του γέροντα Πριάμου προς τον Αχιλλέα, τον φονέα του ήρωα γιου του Έκτορα, για να του παραδώσει τον νεκρό γιό του και να του προσφέρει την πρέπουσα ταφή (1λ. Ω 755 κ. εξής). Κορυφαίο γεγονός τιμής προς τους νεκρούς αποτελεί η πολύκροτη δίκη και καταδίκη σε θάνατο των οκτώ Αθηναίων στρατηγών, των νικητών στη ναυμαχία των Αργινουσών το 406 π.Χ. με την κατηγορία ότι δεν «σήκωσαν» (ουκ ανείλοντο) τους νεκρούς της ναυμαχίας, για να τους θάψουν, όπως τους έπρεπε, παρά τη μεγάλη τρικυμία που επικρατούσε στο χώρο της ναυμαχίας( Ξεν, Ελλ, Α', 1-35)!

Το ηθικό χρέος της ταφής των νεκρών διαπερνά την ελληνική εθιμική παράδοση, προχριστιανική και χριστιανική, όπως πιστοποιούν οι εξαιρετικές τιμές που επιφυλάσσουν στους νεκρούς τόσο κατά την ταφή (πλούσια κτερίσματα...) όσο και μετά από αυτή (επιτύμβιες στήλες), τα οποία φέρνει στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη και άλλες ιστορικές πηγές και τα έργα τέχνης ( γλυπτά, αγγειογραφίες κλπ). Στην Ιστορία του Θουκυδίδη αναφέρεται ότι κατά την ετήσια τελετή των Επιταφίων προς τιμή των νεκρών του πολέμου μεταξύ άλλων τιμών φέρεται μία «κλίνη», δηλ. φέρετρο, για τους αγνοούμενους των μαχών («Μία δε κλίνη κενή φέρεται εστρωμένη των αφανών, οι αν μη ευρεθώσιν ες αναίρεσιν» Β', 34,3). Η φράση αυτή κοσμεί το Μνημείο του στον προαύλιο χώρο της Βουλής των Ελλήνων, ως οιονεί υπόμνηση προς άρχοντες και αρχόμενους του ύψιστου Χρέους της ταφής των νεκρών μας!

Η ενδεικτική αναφορά στο ιερό χρέος της ταφής αποδεικνύει την ιδιαίτερη ευαισθησία του έθνους των Ελλήνων απέναντι στα πρόσωπα που θυσιάζουν τη ζωή τους σε ειρηνικές, αλλά κυρίως σε κρίσιμες περιόδους, όπως και δικαιολογεί την ιερή αγανάκτηση που διεγείρει κάθε προσβολή ή ολιγωρία για την απόδοση του οφειλόμενου σεβασμού και τιμής σ' αυτά τα πρόσωπα. Κάθε, επομένως, παράβαση του ιερού αυτού Χρέους προς τους νεκρούς αποτελεί βεβήλωση και συνιστά μέγιστο ηθικό ατόπημα. Γι΄αυτό η αυθαίρετη, παράνομη καί ανάλγητη μεταφορά και απόρριψη σωματικών μελών των θυμάτων της τραγωδίας των Τεμπών, αντί για την επιμελή συλλογή τους και απόδοση στους οικείους τους, αποτελεί το μεγάλο ηθικό επίδικο αυτής της υπόθεσης, στο οποίο συναντώνται όλοι οι πολίτες που συμμερίζονται τον αγώνα των οικείων τους για καταλογισμό των ευθυνών και απόδοση δικαιοσύνης. Μπορούμε δικαίως να ομιλούμε για το Άγος των Τεμπών. Το ηθικό αυτό έλλειμμα εκτιμούμε ότι θα συνεχίσει να προσδιορίζει την κοινωνική ζωή της χώρας μέχρι την αποκάλυψη των υπευθύνων και την τελική κάθαρση. Γιατί τότε λέει ο ποιητής (Ρίτσος) «οι νεκροί μπορούν να γείρουν στο πλευρό τους και να κοιμηθούν δίχως παράπονο, ξέροντας πως δεν πήγε το αίμα τους του κάκου». Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική αντίληψη η «ύβρις» επισύρει την «Νέμεσιν» και αυτήν ακολουθεί η «Τίσις». Ο Εφέσιος φιλόσοφος Ηράκλειτος αποφάνθηκε σχετικά: «Ήλιος ούχ ύπερβήσεται μέτρα· εί δέ μή, Ερινύες μιν Δίκης επίκουροι έξευρήσουσιν». Ότι δηλαδή ούτε ο (πανίσχυρος) ήλιος δεν μπορεί να υπερβεί τα (φυσικά του) μέτρα, αλλιώς θα τον ανακαλύψουν οι Ερινύες, οι θεραπαινίδες της Δικαιοσύνης. (Περί Φύσεως, Απ 53, ια'). Οψόμεθα. Σημ: Το κείμενο αυτό προοριζόταν για το φύλλο του Φεβρουαρίου, αλλά αναβλήθηκε λόγω επίκαιρης αναφοράς στον Αλέξ.Παπαναστασίου (φ. Φεβρ 2025) και στους Δωδεκαθεϊστές( φ. Μαρτ 2025 ).