ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ : Τι σημαίνει ακριβώς η έξοδος από τα μνημόνια;

*ΓΡΑΦΕΙ Ο ΚΩΣΤΑΣ ΤΖΑΝΑΒΑΡΑΣ

Εξετάζοντας κανείς, προσε­κτικά και απροκατάληπτα, το εξ Ιθάκης πρωθυπουργικό δι­άγγελμα, δεν έχει παρά να ε­στιάσει στα πρώτα λόγια: 
Σήμερα στην πατρίδα μας ξημερώνει μια καινούργια μέ­ρα. 
Μια μέρα ιστορική. Τα μνη­μόνια της λιτότητας, της ύφε­σης, και της κοινωνικής ερή­μωσης, επιτέλους τελείωσαν. Η χώρα μας ανακτά το δικαίω­μα της, να ορίζει αυτή τις τύχες και το μέλλον της. Σαν μια κα­νονική ευρωπαϊκή χώρα. Χω­ρίς εξωτερικούς καταναγκα­σμούς. Χωρίς άλλους εκβια­σμούς. Χωρίς άλλες θυσίες του λαού μας. 
Αν όλα αυτά έστεκαν, η λο­γοτεχνική απόδοση κλίματος που ακολούθησε, θα μπορού­σε να θεωρηθεί και αξιόλογη. Ιδιαιτέρως, στην συμβολική ε­πισήμανση: η άφιξη στην Ιθά­κη δεν είναι το τέλος της δο­κιμασίας. 
Πράγματι, ο Όμηρος διδά­σκει ότι εκεί είναι απλώς το μέ­σον της Οδύσσειας. Η 13η α­πό τις 24 ραψωδίες. Τουτέστιν: άλλος τόσος «δρόμος». Και για όσους αντέξουν. 
Ερώτηση: ποιο ακριβώς δι­καίωμα ανέκτησε η χώρα μας; 
Άλλη: μιλάμε για θεωρητι­κά δικαιώματα, ή για ουσιαστι­κά δικαιώματα; Έχουμε πραγ­ματικά τη δυνατότητα π.χ. να καταργήσουμε με ένα νόμο ε­νός άρθρου όλους τους μνη­μονιακούς νόμους; Έστω έ­ναν; 
Το σίγουρο, είναι ότι έχου­με αναλάβει δεσμεύσεις που προβλέπεται να βαρύνουν και τα τρισέγγονά μας. Αυτές οι δεσμεύσεις, ακραία επαχθείς, ουδόλως ακυρώθηκαν με την έξοδο από τα μνημόνια. Μό­νον ανόητοι μπορούν να το α­γνοούν αυτό. Και μόνον δημα­γωγοί μπορούν να το υποβαθ­μίζουν. 
Σίγουρα, επίσης, μία νέ­α κατρακύλα [αν θεωρηθεί ό­τι έχουμε ξεφύγει από τον πά­το] δεν θα συγκινεί κανέναν. Διευκρινίζω: κανείς δεν θα συ­γκινηθεί να συντρέξει τους δα­νειστές μας, ώστε –εμμέσως– να δώσει και σε εμάς μία ακό­μη ευκαιρία. Επαχθή μεν, αλλά ευκαιρία. 
Σε αυτά τα πλαίσια, αποκτή­σαμε όντως ένα δικαίωμα: να αποφασίζουμε ΠΩΣ θα αντα­ποκριθούμε στις ανειλημμένες δεσμεύσεις. ΑΝ ανταποκρινό­μαστε στις ανειλημμένες μας δεσμεύσεις, ΤΟΤΕ μπορούμε να κάνουμε όνειρα για τέλος της λιτότητας, της ύφεσης, και της κοινωνικής ερήμωσης. 
Αυτή η ανταπόκριση στις α­νειλημμένες μας δεσμεύσεις, όμως, δεν –δεν!– κρίνεται α­πό το πρωτογενές μας πλεό­νασμα. Ούτε κρίνεται από το πρόσημο του ισοζυγίου –είτε τρεχουσών συναλλαγών είτε εμπορικού. Πολύ απλά, όταν μπει στη ζυγαριά και η εξυπη­ρέτηση του χρέους, η εικόνα είναι δραματική. 
Και όλα αυτά, αν θεωρηθεί ότι είναι έστω διατηρήσιμο το πρωτογενές πλεόνασμα. Κι αν είναι αληθινό, και όχι “Greek statistics”. 
Αν θέλουμε να είμαστε σω­στοί στους ομηρικούς συμβο­λισμούς, μάλλον θα πρέπει να βλέπουμε τους εαυτούς μας κάπου έξω από το νησί των Φαιάκων. Κι όχι μόνον παλεύ­ουμε με στα κύματα, γυμνοί και νηστικοί, αλλά είμαστε και δεμένοι χειροπόδαρα. 
Η μυθική άφιξη στην Ιθά­κη, ήταν με τελείως διαφορε­τικούς όρους: οι αριστοκράτες Φαίακες αποβίβαζαν τον Οδυσ­σέα στο νησί του με βασιλικές τιμές. Καταξιωμένον. Σε σεντό­νι, να κοιμάται ήσυχος. Και του ξεφόρτωσαν και τα πλούσια δώρα τους. 
Μόνον αστοιχείωτοι περί Ο­μήρου, μπορούν να μιλούν για αντίστοιχη άφιξή μας σε «Ιθά­κη». Ή, επιτήδειοι δημαγωγοί. Ο Αντίνοος αρχιμνηστήρας πα­ριστάνει τον Οδυσσέα –εκεί φθάσαμε. 
Αν θέλουμε να είμαστε πράγματι προσεκτικοί και α­προκατάληπτοι, εκτιμώ ότι θα πρέπει να αφήσουμε ανοικτό το ενδεχόμενο «Χαζό παιδί, χα­ρά γεμάτο». Τουτέστιν: αμυντι­κοί μηχανισμοί του Εγώ, οδη­γούν ευλόγως σε μυθοπλασί­ες. 
Ο περί ου, λόγου χάριν, κό­μπασε και ότι «Δεν θα ξεχά­σουμε ποτέ τις αιτίες και τα πρόσωπα που οδήγησαν τη χώρα στα μνημόνια». Δεν μας είπε, όμως, ονόματα και συ­νέπειες. Γενικότητες και μισο- προσπάθειες ο απολογισμός. 
Επί πλέον, ούτε είπε και τί­ποτα γι’ αυτούς που εφάρμο­ζαν μονόπαντα τα μνημόνια. Δεν κατάλαβε –η καλή εκδο­χή– ότι κάποιοι εφάρμοζαν ε­πί χρόνια τα μνημονιακά μέτρα λιτότητας, χωρίς να εφαρμό­ζουν και τα μνημονιακά μέτρα για δραστική μείωση του κρά­τους. Αυτά που έδιναν κάποιο νόημα στις λαϊκές θυσίες. 
Κάπως έτσι, ξέχασε το άθλι­ο ήθος των ευρωγενίτσαρων αντιπάλων του, όπως αποκα­λύφθηκε στην περιβόητη «δι­απραγμάτευση». Όταν λύσσα­γαν μην τυχόν και πετύχει η χώρα «κάτι». Ακόμη και ένα α­πλώς αξιοπρεπές τέλος της δι­απραγμάτευσης. 
Έχει τους λόγους του, ό­μως, και ξεχνάει αυτά τα ασυγ­χώρητα των πολιτικών του α­ντιπάλων. Πάνε μαζί με την α­συγχώρητη δειλία του στην κα­θοριστική στιγμή της ζωής του. Απεδείχθη ότι ο ανδρισμός του υπήρχε μόνον στα λόγια και τα πρωτοσέλιδα. 
Τελικά, όλα αυτά, μας λέ­νε το εξής απλό: μισόλογα για τα πρόσωπα που οδήγη­σαν τη χώρα στα μνημόνια, α­κούμε μπόλικα. Αλλά είμαστε πολύ μακριά από τις αιτίες της κρίσης. Εξ ου, και, οι γνωστές πολιτικές διαχείρισης της φτώ­χειας, κρύβουν –για την ώρα!– το τι ΔΕΝ θα ήταν διαχείριση της φτώχειας. 
Κάτι ακόμη. 
Μάλλον περνάει απαρατή­ρητο ότι η καταχρεωμένη χώ­ρα μας είναι επί χρόνια μία ση­μαδεμένη τράπουλα για χο­ντρά παιχνίδια arbitrage με τα ομόλογα της. Παιχνίδια –διευ­κρινίζω– των καλοπληροφο­ρημένων για τις προθέσεις των δανειστών μας, και κυρίως για τις προθέσεις των ευρωπαίων «εταίρων» μας. 
Λίγοι αντιλαμβάνονται ότι ο συναλλαγματικός κίνδυνος κρατικών ομολόγων είναι α­κριβώς ίδιος για όλες τις χώρες της ευρωζώνης. Διαφορετικός, είναι μόνον ο κίνδυνος αθέτη­σης του χρέους. Αλλά… 
Κρεμούλα: όσοι έχουν κα­λή πληροφόρηση ότι η Ελλά­δα θα συντηρείται, ώστε να πληρώνει τόκους από την ε­ντατική, έχουν ασφαλές εισό­δημα πουλώντας γερμανικά ο­μόλογα και αγοράζοντας ισό­ποσα ελληνικά. 
Αυτό που αλλάζει, λοιπόν, με το τέλος των μνημονίων, είναι –κατ’ ουσίαν!– μόνον οι συνθήκες αυτού του arbitrage για λίγους. Ίσως, και τα περι­θώρια για καινούργια κλαψου­ρίσματα του στυλ «είχαμε αυ­ταπάτες». 

* Ο κ. Κώστας Τζαναβάρας Α.Τ.Μ. – Ε.Μ.Π., σύμβουλος μη­χανικός και μελετητής δημοσί­ων έργων, πάροχος γενικών τεχνικών και επιστημονικών συμβουλών, ktzanavaras@otenet.gr.