Η ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΟΥ ΦΟΒΟΥ (Φ. 2009)

 

Μπαράζ απειλών για βόμβες σε χιλιάδες σχολεία Ιταλίας, Σκωτίας και Ιρλανδίας – Τουλάχιστον 300 σχολικές μονάδες εκκενώθηκαν στην Ιταλία, ενώ σε άλλες χώρες οι αρχές έκριναν ότι δεν συντρέχει λόγος εκκένωσης –Πέρα από την πραγματική ή μη ύπαρξη κινδύνου, η τρομοκράτηση των κοινωνιών, η αποσταθεροποίηση της καθημερινότητας και η επικίνδυνη εξοικείωση των πολιτών με τον φόβο αποτελούν τη σύγχρονη, εφιαλτική πραγματικότητα.

 

Ένας νέος συναγερμός αναστάτωσε την Ευρώπη την Τετάρτη 11 Νοεμβρίου, αυτή τη φορά με στόχο σχολεία και, κατ' επέκταση, τα παιδιά, τους εκπαιδευτικούς και τις οικογένειές τους. Χιλιάδες σχολικές μονάδες στην Ιταλία, τη Σκωτία, την Ιρλανδία και τη Βόρεια Ιρλανδία έλαβαν απειλητικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών, προκαλώντας κινητοποίηση των αστυνομικών αρχών.

Στην Ιταλία, τουλάχιστον 300 σχολεία εκκενώθηκαν, ενώ περίπου 6.300 σχολικές μονάδες φέρεται να έλαβαν το μήνυμα. Η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι συγκάλεσε έκτακτη κυβερνητική σύσκεψη. Διαφορετική ήταν η αντιμετώπιση στη Σκωτία, την Ιρλανδία και τη Βόρεια Ιρλανδία. Παρόμοια μηνύματα έφθασαν σε εκατοντάδες σχολεία, ωστόσο οι αστυνομικές αρχές, αξιολογώντας το περιεχόμενό τους ως μη αξιόπιστο, δεν έκριναν αναγκαία τη γενικευμένη εκκένωση των σχολικών μονάδων.

Το περιεχόμενο του μηνύματος

Το ηλεκτρονικό μήνυμα, που αποδόθηκε σε πρόσωπο με το όνομα «Μιχαήλ Αντρόποφ», το οποίο αυτοπαρουσιαζόταν ως ηγέτης του λεγόμενου «Βιλαετίου του Μισογινιστάν», περιείχε ακραίες απειλές. Σύμφωνα με το κείμενο που δημοσιοποιήθηκε από ιταλικά μέσα ενημέρωσης, ανέφερε χαρακτηριστικά:

«Ήρθαμε να σας εξοντώσουμε. Θα διαπράξουμε γενοκτονία εναντίον των Ιταλών».

Στη συνέχεια ισχυριζόταν ότι είχε τοποθετηθεί στο σχολικό κτίριο ισχυρός εκρηκτικός μηχανισμός, ενώ περιλάμβανε και ευθεία απειλή κατά της Ιταλίδας πρωθυπουργού:

«Έχουμε τοποθετήσει βόμβα στον κινητήρα του αυτοκινήτου της πρωθυπουργού σας».

Οι ιταλικές αρχές διερευνούν την προέλευση των μηνυμάτων και την ταυτότητα του αποστολέα, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει αποδοθεί ευθύνη σε συγκεκριμένη οργάνωση ή κράτος.

Όταν ο φόβος γίνεται όπλο

Η ουσία της υπόθεσης, όμως, δεν πρέπει να περιοριστεί στην είδηση μιας ακόμη απειλής για βόμβα. Ο φόβος δεν χρειάζεται πάντοτε να συνοδεύεται από μια πραγματική έκρηξη για να πετύχει τον σκοπό του. Αρκεί η απειλή της για να δημιουργήσει αβεβαιότητα, να διαταράξει τη λειτουργία των θεσμών και να κλονίσει το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών. Ακόμη και όταν μια απειλή αποδεικνύεται ψευδής, οι συνέπειές της είναι πραγματικές. Παιδιά απομακρύνονται από τις τάξεις τους, γονείς εγκαταλείπουν τις εργασίες τους, εκπαιδευτικοί βρίσκονται αντιμέτωποι με καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και ολόκληρες κοινωνίες βιώνουν την αγωνία ενός ενδεχόμενου χτυπήματος.

 

Αυτό είναι και το ανησυχητικό στοιχείο των σύγχρονων μορφών τρομοκράτησης και των λεγόμενων υβριδικών απειλών. Στο στόχαστρο δεν βρίσκονται πάντοτε στρατιωτικές εγκαταστάσεις ή κυβερνητικοί στόχοι. Στόχος μπορεί να είναι ένα σχολείο, ένα νοσοκομείο, ένα αεροδρόμιο, ένα σούπερ μάρκετ ή ένα μέσο ενημέρωσης. Οποιοδήποτε σημείο της καθημερινής ζωής μπορεί να μετατραπεί –με τα σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία και τη δυνατότητα μαζικής, άμεσης διάδοσης απειλών– σε πεδίο εκφοβισμού.

Από την πανδημία του COVID-19 στην κοινωνία του διαρκούς συναγερμού

Η ανθρωπότητα έχει ήδη βιώσει μια πρωτοφανή περίοδο παγκόσμιας ανασφάλειας. Η πανδημία του COVID-19, που ξεκίνησε από την Κίνα, οδήγησε δισεκατομμύρια ανθρώπους σε περιορισμούς, καραντίνες και σε μια καθημερινότητα που μέχρι τότε έμοιαζε με σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Οι κοινωνίες πλήρωσαν βαρύτατο τίμημα: απώλειες ανθρώπινων ζωών, οικονομική καταστροφή, κοινωνικές ανατροπές και βαθιά ψυχολογική επιβάρυνση όλων των γενεών. Κι όμως, η προέλευση του ιού εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διερεύνησης και επιστημονικής αντιπαράθεσης.

Το εργαστηριακό ατύχημα ή διαρροή από εργαστήριο στη Γουχάν δεν έχει αποδειχθεί με βεβαιότητα, ενώ σοβαρά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα, μεταξύ άλλων και λόγω της έλλειψης πρόσβασης σε κρίσιμα στοιχεία από την κινεζική πλευρά. Εάν τελικά αποδειχθεί ότι μια τέτοια παγκόσμια τραγωδία ξεκίνησε από ανθρώπινο λάθος, πλημμελή μέτρα ασφαλείας ή εγκληματική αμέλεια, τότε η ευθύνη θα έχει διαστάσεις που δύσκολα μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους και οι υπεύθυνοι θα πρέπει να λογοδοτήσουν…

Εκείνο, ωστόσο, που αξίζει να μας προβληματίσει είναι ότι, μετά την εμπειρία της παγκόσμιας αυτής υγειονομικής κρίσης, ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με διαδοχικές απειλές, πολεμικές συγκρούσεις, τρομοκρατικά χτυπήματα και σενάρια γενικευμένης αποσταθεροποίησης. Ο πολίτης καλείται να βρίσκεται διαρκώς σε εγρήγορση, να προσαρμόζεται σε έκτακτες συνθήκες και να ζει με την αβεβαιότητα της επόμενης ημέρας. Κινδυνεύουμε, έτσι, να συνηθίσουμε σε μια ζωή όπου ο συναγερμός, η ανασφάλεια και ο φόβος δεν αποτελούν πλέον εξαιρέσεις, αλλά μόνιμο υπόβαθρο της καθημερινότητάς μας.

Πού οδηγείται, λοιπόν, η Ευρώπη; Και πού ο κόσμος ολόκληρος;

Η ασφάλεια των πολιτών αποτελεί αυτονόητη υποχρέωση κάθε οργανωμένου κράτους. Απαιτούνται αποτελεσματικές υπηρεσίες ασφαλείας, συνεργασία μεταξύ των χωρών και αποφασιστική αντιμετώπιση κάθε πραγματικής απειλής. Απαιτείται, όμως, και ψυχραιμία, ώστε ο φόβος να μην καταλήξει να υπαγορεύει τον τρόπο λειτουργίας των κοινωνιών και, τελικά, την ίδια τη ζωή του Ανθρώπου.

Πώς θα επιτευχθεί αυτό, όταν όλα γύρω μας μοιάζουν τόσο ρευστά;

Πώς θα εξοπλιστεί ο άνθρωπος με το σθένος που απαιτείται για να αντιμετωπίζει τις αλλεπάλληλες κρίσεις και απειλές χωρίς να καταρρέει ψυχολογικά;

Πώς θα διασφαλιστεί η κανονικότητα της ζωής, όταν η ανασφάλεια τείνει να γίνει μόνιμη συνθήκη;

Η τρομοκρατία επιδιώκει να επιβάλει τον φόβο. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε ο πανικός ούτε η αδιαφορία. Είναι η ετοιμότητα, η υπευθυνότητα, η αποτελεσματική προστασία με επίκεντρο τον πολίτη και, πάνω απ' όλα, η έμπρακτη διαφύλαξη της ελευθερίας και της κοινωνικής συνοχής. Γιατί η ελευθερία και η κοινωνική συνοχή δεν αρκεί να διακηρύσσονται. Πρέπει να προστατεύονται στην πράξη.

Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στον φόβο να γίνει ο νέος κανόνας της ζωής μας.