Η μαγεία της ετυμολογίας (Φ. 1995)
«Ετυμολογικές προσεγγίσεις»
Γράφει ο Χρήστος Βλαχογιάννης*
Αγαπητοί μου αναγνώστες
Τόσα χρόνια που είμαι κοντά σας με τις «Ετυμολογικές Προσεγγίσεις», έχω αραδιάσει του κόσμου τα γράμματα. Χιλιάδες ίσως και εκατομμύρια από δαύτα.
Νομίζω θα άξιζε τον κόπο να δούμε πώς οι πρόγονοί μας τα είχαν «ζωγραφίσει» (σχεδιάσει), πώς τα άρθρωναν και τι σήμαιναν. Παρ’ ότι η «επίσημη» Γλωσσολογία δεν αναγνωρίζει στους Έλληνες την πατρότητα του αλφαβήτου και «σέρνεται» προς «εκλεκτό» μεριά, τα ίδια τα κείμενα των αρχαίων συγγραφέων αλλά και νεωτέρων λεξικογράφων, τους διαψεύδουν μεν φανερώνουν δε την απίστευτη σοφία που κρύβουν.
Για να μη μακρύνω με λογύδρια, μπαίνω κατ’ ευθείαν στο …ψητό.
Πάμε στο πρώτο γράμμα, το Α (άλφα). Οι «επίσημοι» που λέγαμε βρίσκουν την καταγωγή του στα …μ’σκάρια, με το κεφάλι ανάποδα!! Άλεφ το λένε «επισήμως. Το άλφα τους χαλάει.
Το «Ετυμολογικόν το Μέγα» γράφει για το Άλφα: «Ἄλφα, τὸ στοιχεῖον, παρὰ τὸ ἄλφω, τὸ εὑρίσκω. Πρῶτον γὰρ τῶν ἄλλων στοιχείων εὑρέθη...». Συνεχίζει μάλιστα με την παράγωγη λέξη αλφηστής, εννοώντας τον άνθρωπο (Ἀλφηστὴς ὁ ἄνθρωπος, παρὰ τὸ ἀλφείν... μόνος γὰρ ὁ ἄνθρωπος εὐρετικὸς ἐστί).
Άλλο παράγωγο είναι η αλφή. Γράφει ο Ησύχιος: «Ἀλφὴ ἡ τιμὴ καὶ ἄλφα τὸ στοιχεῖον». Τιμαλφή λέμε σήμερα τα πολύτιμα κοσμήματά μας και άλφιτον, το αλεύρι, το πρωταρχικό για την ζωή μας.
Το ρ. αλφάνω/αλφαίνω σημαίνει κτώμαι, προσπορίζομαι, φέρω, ευρίσκω. Εδώ να δείτε ετυμολογία! Πάλι ο θησαυρός τών Ελλήνων σε κάθε τους πράξη, η αλς, η θάλασσα, το υγρό στοιχείο, ανέκαθεν η πηγή βιοπορισμού και κτήσης τους. Αλφαίνω >αλς+φαίνω, εκ της θάλασσας φαίνω/φανερώνω, προσπορίζω αυτά που κτώμαι.
«Ἀλφεσίβοιαι παρθένες» ονόμαζε ο Όμηρος τις παρθένες που λόγω της ομορφιάς τους φέρουν/προσπορίζουν πολλά βόδια στους γονείς τους. Αλφεσίβοιος > αλφαίνω+βους/βόδι. Από κει οι «εφευρέτες» Φοίνικες προσέδωσαν στο «άλφα» την έννοια του βοδιού και το είπαν «άλεφ» (φαινόμενο συνεκδοχής).
Στην ελληνική γλώσσα τα βασικά στοιχεία τού σύμπαντος έχουν ονομαστεί με λέξεις που αρχίζουν από Α: Αήρ, Αέλιος (ήλιος), Αιθήρ, Άρουρα (η γη, το χώμα, εξ ης και αρουραίος, αυτός που ζει κάτω απ’ το χώμα), Αλς, Άνθραξ, Αρχή, άνθρωπος.
Στο συλλαβόγραμμα Α της Γραμμικής Β', φαίνεται η ομοιότητα του Άλφα με τον άνθρωπο. Διότι το Α είναι ο άνθρωπος και ο άνθρωπος είναι το Α.
Όλοι μας έχουμε διδαχτεί στο σχολείο -και συνεχίζουμε να τ’ ακούμε- ότι οι Φοίνικες ήταν περίφημοι έμποροι και ότι αυτή τους η ενασχόληση ήταν που τους «ανάγκασε» να δημιουργήσουν το αλφάβητο. Κι όμως η δημιουργία αλφάβητου προϋποθέτει ένα λαό ιδιαιτέρως αναπτυγμένο πολιτιστικώς και τέτοιος λαός ΔΕΝ ήταν οι Φοίνικες. Όπως μαρτυρούν τα κείμενα ήταν μόνο δόλιοι, απατεώνες, πανούργοι, ψευταράδες, άρπαγες έμποροι (Οδύσ. Ο, 415 - Ξ, 288) γι’ αυτό και η έκφραση «ψεύσμα φοινικικόν» (Στράβων, 3,170). Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα από το βιβλίο τού Θ.Μ. Τσερπέ, «οι πολιτισμοί του χαλκού», σελ. 62, που μιλάει για την βαρβαρότητα που διέκρινε τους Φοίνικες: «...οι Φοίνικες ξεπερνούσαν σε σκληρότητα όλους τους Σημίτες. Η λατρεία των Θεών απαιτούσε φοβερές ανθρωποθυσίες. Έσφαζαν στο άγαλμα του Μολώχ, που ήταν τερατόμορφο και από τα μάτια και το στόμα του έβγαιναν φλόγες, όχι μόνο διαλεχτούς δούλους κι αιχμαλώτους αλλά και τα ωραιότερα κορίτσια και αγόρια, παρουσία των μητέρων τους, που ήταν υποχρεωμένες να μη βγάλουν δάκρυ, γιατί ήταν ιεροσυλία. Ο Πλούταρχος τους χαρακτηρίζει ερπετά ενώπιον των ισχυρών και θρασείς και τυραννικούς στους αδυνάτους...».
Ο Πλούταρχος μάλιστα ειρωνεύεται με τον δικό του τρόπο αυτούς που λένε ότι οι Έλληνες πήραν το άλφα ως «άλεφ» από τους Φοίνικες: «Τὶς αἰτία, δι' ἢν τὸ ἄλφα προτέτακται τῶν στοιχείων... φασὶ τὸ ἄλφα πάντων προτάξει, διὰ τὸ Φοίνικας οὕτω καλεῖν τον βοῦν, ὀν οὐ δεύτερον, οὐδὲ τρίτον, ὦσπερ Ἡσίοδος, ἀλλὰ πρῶτον τίθεσθαι τῶν ἀναγκαίων...», [λένε ότι η αιτία που το άλφα προτάσσεται των στοιχείων είναι γιατί οι Φοίνικες λένε έτσι το βόδι, δηλ. κατ’ αυτούς το βόδι είναι πρώτο των αναγκαίων και δεν είναι δεύτερο ή τρίτο, όπως λέει ο Ησίοδος], εννοώντας ότι οι Έλληνες ποτέ δεν θα έβαζαν το βόδι ως πρωταρχικό είδος, πόσσω μάλλον να ονομάσουν έτσι το πρώτο τους στοιχείο λόγω τού ...βοδιού.
Γιατί το άλφα, λοιπόν, θα πρέπει να σημαίνει και κάτι άλλο, όπως ονόμαζαν το βόδι οι Φοίνικες; Οι Φοινικίζοντες μάλιστα τοποθετούν την καταγωγή τού άλφα στην σημιτική λέξη «άλεφ», που σημαίνει βόδι και ότι αν το Α αντιστραφεί θα θυμίζει κεφαλή... βοδιού!!. Και αν σημαίνει και κάτι άλλο, γιατί συμπεραίνεται υποχρεωτικώς ότι το αλφάβητο, στο οποίο οι ονομασίες τών γραμμάτων σημαίνουν και κάτι άλλο, είναι αρχαιότερο από κείνο του οποίου οι ονομασίες τών γραμμάτων σημαίνουν μόνο τα γράμματα;
Και για να καταλήξουμε, το αλφάβητο δημιουργήθηκε σαν αποτέλεσμα πνευματικής εξέλιξης και όχι εμπορικής. Υπάρχουν και σήμερα απολίτιστοι λαοί, που ασκούν εμπόριο, δίχως να έχουν αλφάβητο. Οι Αρχαιοέλληνες, που πρώτοι φιλοσόφησαν, φιλολόγησαν, λογοτέχνησαν, για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις τών πνευματικών τους επιδόσεων, μεταχειρίστηκαν τον γραπτό και προφορικό λόγο, δημιούργησαν την πεμπτουσία τού ανθρώπινου πολιτισμού που είναι το ΑΛΦΑΒΗΤΟ. Είναι, λοιπόν, απίθανο να δεχτούμε ότι ένας λαός, που δεν έχει εύρει το ελάχιστο στην φιλολογία, δημιούργησε το αλφάβητο και μάλιστα μετά απ’ αυτήν τους την ανακάλυψη σταμάτησαν κάθε περαιτέρω προσφορά στα γράμματα.
Και είναι απορίας άξιο, αν όχι σκόπιμη «άγνοια», η παραδοχή ότι το τελειότερο εργαλείο τής γραφής δεν ανήκει στην τελειότερη γλώσσα αλλά αρχίζει από τα ...βόδια. Μουου…!!
Ο Χρήστος Βλαχογιάννης είναι Καθηγητής Μουσικής & Διευθυντής Χορωδιών. Παρατηρήσεις ή ερωτήσεις σας μπορείτε να στέλνετε στο vlaxojohnmes@gmail.com.
Αφήστε ένα σχόλιο