ΜΕ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ (Φ. 1986)

 

 

     Βαγγέλης Δ. Κόκκινος, ο νεότερος *

 

Κλιματική κρίση και έπεα πτερόεντα της πολιτικής

Στo ντοκιμαντέρ Mankind’s Folly του ερευνητή δημοσιογράφου Γιώργου Αυγερόπουλου, η κλιματική κρίση συμβαίνει ήδη κάτω από τα πόδια των ανθρώπων και δεν αποτελεί μια προειδοποίηση από το μακρινό μέλλον, όπως συχνά την παρουσιάζουν τα συμβατικά ΜΜΕ. Στην Αρκτική, το λιώσιμο του permafrost, του επί χιλιετηρίδες παγωμένου εδάφους, παραμορφώνει δρόμους, γκρεμίζει σπίτια και μετατρέπει το κάποτε σταθερό έδαφος σε έναν ασταθή προάγγελο καταστροφής. Η δύναμη του φιλμ έγκειται σε αυτή την εικόνα: ένας πολιτισμός χτισμένος πάνω σε παραδοχές που πια δεν έχουν καμία ισχύ.

Η παραπάνω φράση θα πρέπει να είναι εξαιρετικά οικεία για την ελληνική περίπτωση. Εδώ, το έδαφος δεν λιώνει. Το καλοκαίρι, όμως, μετατρέπεται σε μια αλληλουχία καταστροφικών και πολλές φορές φονικών πυρκαγιών. Οι κάποτε πράσινες πλαγιές των ελληνικών βουνών γίνονται στάχτη, τα πευκοδάση γίνονται καύσιμη ύλη, τα χωριά περιμένουν μηνύματα εκκένωσης από το 112. Νησιά χτισμένα πάνω στην ομορφιά βλέπουν τον ουρανό να μαυρίζει. Γύρω από την Αθήνα, ο καπνός έχει γίνει μέρος της εποχικής ρουτίνας…

Μετά έρχεται η γνωστή τελετουργία της εκάστοτε απροετοίμαστης κυβέρνησης: κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ηρωισμός πυροσβεστών και εθελοντών, πένθος, επίρριψη ευθυνών, υποσχέσεις… και μετά ξανά στη λήθη.

Αλλά η Ελλάδα δεν μπορεί πια να προσποιείται ότι εκπλήσσεται, καθώς η κλιματική αλλαγή έχει κάνει τις πυρκαγιές πιο βίαιες, πιο συχνές και πιο δύσκολες να ελεγχθούν, αλλά τουλάχιστον προβλέψιμες στο ετήσιο πρόγραμμα. Ακριβώς λόγω της προβλεψιμότητας η κλιματική κρίση δεν πρέπει και δεν μπορεί να γίνει δικαιολογία για πολιτική αδυναμία. Ένας θερμότερος κόσμος απαιτεί καλύτερη προετοιμασία, όχι καλύτερες συνεντεύξεις Τύπου.

Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται η αξία της νέας εφαρμογής FireWatch του δημοσιογράφου δεδομένων Θανάση Τρομπούκη. Σκοπός είναι να βοηθά να βλέπουμε τις πυρκαγιές όχι ως μεμονωμένες τραγωδίες, αλλά ως μέρος ενός μοτίβου. Συνδέει τις φλόγες με τα συστήματα γύρω τους, που [θα έπρεπε να] περιλαμβάνουν πρόληψη, αντίδραση, δημόσιες αποφάσεις, ευθύνη και λογοδοσία. Επί της ουσίας, η εν λόγω εφαρμογή μας λέει τι έκανε, ή δεν κατάφερε να κάνει, το κράτος πριν από την πρώτη σπίθα.

Ο Αυγερόπουλος μας δίνει την παγκόσμια κλίμακα: ένας κόσμος που καταρρέει επειδή η ανθρωπότητα μπέρδεψε την εκμετάλλευση και την συνεχή «ανάπτυξη» σε έναν κόσμο με πεπερασμένους πόρους με την πρόοδο. Το FireWatch μάς δίνει την τοπική κλίμακα: την Ελλάδα, χαρτογραφημένη μέσα από τις πληγές της, αναγκασμένη να θυμηθεί αυτό που συνήθως πολιτική και κοινωνία ξεχνούν όταν διαλύεται ο καπνός.

Η κυρίαρχη αφήγηση για το κλίμα στην Ελλάδα παραμένει υπερβολικά αποσπασματική. Αναφερόμαστε στη φωτιά αντί του καυσίμου, στην εκκένωση αντί στον προϋπολογισμό πρόληψης, στο «ακραίο φαινόμενο» και όχι στην πολιτική οικονομία που το κατέστησε καταστροφικό. Η δημοσιογραφία μπορεί να διακόψει αυτόν τον κύκλο αναδεικνύοντας μοτίβα, αποκαλύπτοντας καθυστερήσεις, φανερώνοντας προτεραιότητες και κυρίως, ρωτώντας γιατί η πρόληψη παραμένει χαμηλότερα στην ατζέντα από την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.

Το ζητούμενο, λοιπόν, είναι να μετατρέψουμε την πληροφορία σε δημοκρατική πίεση: μόνιμη δασική διαχείριση, ενισχυμένοι δήμοι, διαφανείς προμήθειες, προστασία των εργαζομένων κατά τη διάρκεια καυσώνων, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δημόσιας ιδιοκτησίας και σχεδιασμός που αντιμετωπίζει τη γη ως κοινό αγαθό και όχι ως ισολογισμό.

Ανάμεσα στο Mankind’s Folly και το Firewatch βρίσκεται το καθήκον της Ελλάδας, που έγκειται στο να σταματήσει να αντιμετωπίζει τις κλιματικές καταστροφές ως θεομηνίες και να αρχίσει να τις αντιμετωπίζει ως ελέγχους της εξουσίας.

Η χώρα καίγεται. Το εποικοδομητικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει ελπίδα, αλλά αν μπορούμε να την οργανώσουμε.

 

 

*Ο Ευάγγελος Δ. Κόκκινος, ο νεότερος, είναι δημοσιογράφος, γεωπολιτικός αναλυτής και τελειόφοιτος Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών επιστημών στο Αγγλικό Πανεπιστήμιο του Derby.