Ο Δρ Ιωάννης Χουρσαλάς στην ΕΡΤnews για την παγκόσμια ημέρα ευαισθητοποίησης στη Λιποπρωτεΐνη (α) (Φ. 1980)

Ο καρδιολόγος Ιωάννης Χουρσαλάς ήταν προσκεκλημένος στη Δημόσια Τηλεόραση στην ΕΡΤnews στην εκπομπή Off the Record με αφορμή την παγκόσμια ημέρα ευαισθητοποίησης στη Λιποπρωτεΐνη (α). Για πρώτη φορά η συγκεκριμένη εκπομπή πολιτικού παρασκηνίου είχε προσκεκλημένο γιατρό. Απαντώντας στις ερωτήσεις των δημοσιογράφων Αγγελου Μόσχοβα, Λίδας Μπόλα και Βαγγέλη Παπαδημητρίου τόνισε ότι 1,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη και 2 εκατομμύρια στην Ελλάδα έχουν αυξημένα επίπεδα. Πρόκειται για την πιο συχνή μονογονιδιακή διαταραχή και αφορά το 20% περίπου του πληθυσμού. Τα επίπεδά της καθορίζονται αποκλειστικά γονιδιακά. Το γονίδιο LPA κωδικοποιεί τη Λιποπρωτεΐνη (α) και καθορίζει τα επίπεδά της.

Οι λιποπρωτεΐνες είναι οχήματα μεταφοράς των λιπιδίων. Η χοληστερίνη και τα τριγλυκερίδια, ως λιπαρές ουσίες, δεν αναμιγνύονται με το αίμα για να μεταφερθούν στους διαφόρους ιστούς του σώματος , όπως το λάδι δεν αναμιγνύεται με το νερό. Γι αυτό συνδέονται με τις λιποπρωτεΐνες για να γίνει η μεταφορά τους. Η λιποπρωτεΐνη (α) μεταφέρει χοληστερίνη όπως και η LDL, η λεγόμενη κακή χοληστερίνη. Το μόριό της αποτελείται από δύο μέρη: το ένα είναι LDL χοληστερόλη – και με τη μορφή αυτή προκαλεί αθηρωμάτωση - ενώ το άλλο είναι πανομοιότυπο με το πλασμινογόνο όπου διαφέρει σε ένα αμινοξύ, μια αργινίνη έχει αντικατασταθεί από σερίνη, και με αυτή τη μορφή προκαλεί θρομβώσεις. Το πλασμινογόνο είναι μια πρωτεΐνη που διαλύει θρόμβους. Ανταγωνιζόμενη η λιποπρωτεΐνη (α) στις συνδέσεις το πλασμινογόνο, αναστέλλει την ινωδόλυση και προάγει τη θρόμβωση. Τα αυξημένα επίπεδα λιποπρωτεΐνης (α) έχουν συσχετιστεί ισχυρά με στενώσεις και επαναστενώσεις των στεφανιαίων αγγείων, με εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια, περιφερική αγγειοπάθεια (κυρίως νόσο καρωτίδων), αθηροσκλήρωση και ανευρύσματα της αορτής, στένωση της αορτικής βαλβίδας και εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση.

Φυσιολογικές τιμές της θεωρούνται οι μικρότερες από 30 mg/dl, ενδιάμεσες 30-60 mg/dl και υψηλές οι μεγαλύτερες από 50 mg/dl. Οι μονάδες αυτές μετρούν βάρος. Υπάρχει και η μέτρηση σε nmol/lt που μετρά όγκο, χρησιμοποιείται κυρίως στις ΗΠΑ, με φυσιολογικές τιμές <75 nmol/lt, ενδιάμεσες 75-125 nmol/lt και υψηλές >125 nmol/lt.

Δεν απαιτείται νηστεία για τη μέτρησή της καθώς τα επίπεδά της καθορίζονται αποκλειστικά γονιδιακά. Όπως τόνισε ο Δρ Ιωάννης Χουρσαλάς απαντώντας στη σχετική ερώτηση, οι μόνες εξετάσεις που επηρρεάζονται από τη λήψη τροφής είναι το στιγμιαίο σάκχαρο και τα τριγλυκερίδια. Η σύγχρονη τάση στους ειδικούς είναι να μην απαιτείται η κλασσική πολύωρη νηστεία πριν τη λήψη αίματος, καθώς αν υπάρχει μεταγευματική υπερτριγλυκεριδαιμία είναι πολύ σημαντικό να καταγραφεί.

Τα υψηλά επίπεδα της λιποπρωτεΐνης (α) συμμετέχουν στη διαστρωμάτωση του καρδιαγγειακού κινδύνου αναβαθμίζοντάς τον. Επίπεδα μεγαλύτερα από 50 Mg/dl, αναβαθμίζουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο από μέτριο σε υψηλό και από υψηλό σε πολύ υψηλό, αλλάζοντας τους στόχους για την LDL χοληστερόλη.

Νέα φάρμακα για τη λιποπρωτεΐνη (α) δοκιμάζονται σε μελέτες. Πρώτα χρονικά το Pelocarcin, αναμένεται να κυκλοφορήσει μέσα στο 2027, καταστρέφει το mRNA και δοσοεξαρτώμενα ελαττώνει τα επίπεδα έως και 80%. Σε μικρή απόσταση χρονικά ακολουθεί το Olpasiran και στη συνέχεια το Zerlasiran και το Lipodisiran. Ανήκουν στην κατηγορία των Si-RNA φαρμάκων που προκαλούν σίγαση του mRNA . Ελαττώνουν τη λιποπρωτεΐνη (α) κατά 90-98% και με  μια επαναληπτική δόση σε 6 μήνες το αποτέλεσμά τους διατηρείται έως και ένα έτος. Τα φάρμακα αυτά είναι ενέσιμα. Ακολουθεί χρονικά και ένα από του στόματος, το Muvalaplin. Τα φάρμακα αυτά δοκιμάζονται για δευτερογενή πρόληψη, σε άτομα δηλαδή που έχουν υποστεί καρδιαγγειακό επεισόδιο. Για το Lipodisiran μόνο τρέχει μελέτη πρωτογενούς πρόληψης. Για να πάρουν όμως έγκριση κυκλοφορίας τα νέα φάρμακα δεν φτάνει μόνο να ρίχνουν πολύ τα επίπεδα της  λιποπρωτεΐνης (α), αλλά πρέπει να αποδείξουν ότι ελαττώνουν σημαντικά τα εμφράγματα, τα εγκεφαλικά επεισόδια και τους θανάτους. Γι’ αυτό και οι κλινικές μελέτες διαρκούν πολλά χρόνια.

Προληπτικά πρέπει κάθε άνθρωπος να μετρήσει μια φορά στη ζωή του τη λιποπρωτεΐνη (α). Μέχρι να κυκλοφορήσουν τα νέα αποτελεσματικά φάρμακα θα πρέπει τα άτομα με αυξημένα επίπεδα να ρυθμίσουν αποτελεσματικά όλους τους κλασσικούς παράγοντες κινδύνου, να διακόψουν το κάπνισμα, να χάσουν βάρος αν χρειάζεται και να ελαττώσουν την κακή χοληστερίνη στα επίπεδα που καθορίζει ο αναβαθμισμένος κίνδυνος. Επίσης, πρέπει να ελέγχονται τακτικά καρδιολογικά και να υποβάλλονται σε λειτουργικές δοκιμασίες ώστε αν αναδειχθούν κριτικές στενώσεις να γίνουν οι απαραίτητες επεμβάσεις επαναιμάτωσης, ώστε να αποφευχθεί το έμφραγμα και ο αιφνίδιος θάνατος.