ΜΕ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ (Φ. 1977)

 

 

     Βαγγέλης Δ. Κόκκινος, ο νεότερος *

 

Κρίση και κερδοσκοπία: ένα κερδοφόρο επιχειρηματικό μοντέλο

Κάθε γεωπολιτικό σοκ προκαλεί πλέον ένα γνωστό δευτερεύον φαινόμενο, όχι μόνο αστάθεια στις αγορές ενέργειας, αλλά και ραγδαία αύξηση της αισχροκέρδειας. Ο τρέχων πόλεμος με το Ιράν έφερε για άλλη μια φορά στο φως τη δομική ευπάθεια των ευρωπαίων καταναλωτών σε ξαφνικές αυξήσεις των τιμών, καθώς και την ανησυχητική ταχύτητα με την οποία τμήματα της αλυσίδας εφοδιασμού ενέργειας μετατρέπουν την αστάθεια σε εξαιρετικά περιθώρια κέρδους.

Οι αγορές ενέργειας αντέδρασαν αμέσως στη σύγκρουση. Οι ευρωπαϊκές τιμές του φυσικού αερίου αυξήθηκαν από περίπου 30 ευρώ σε περίπου 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα σε λίγες μόνο ημέρες, αναγκάζοντας την ήπειρο να απορροφήσει επιπλέον κόστος φυσικού αερίου ύψους περίπου 1,4 δισεκατομμυρίων ευρώ μόνο την πρώτη εβδομάδα. Οι αγορές πετρελαίου ακολούθησαν παρόμοια πορεία, καθώς οι διαταραχές στο Στενό του Ορμούζ — μέσω του οποίου διακινείται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου — προκάλεσαν φόβους για έλλειψη εφοδιασμού και οδήγησαν σε απότομες αυξήσεις των τιμών.

Ωστόσο, η πραγματική ιστορία σπάνια βρίσκεται μόνο στις χονδρικές αγορές. Μεταξύ των διεθνών δεικτών αναφοράς και των λογαριασμών των νοικοκυριών υπάρχει ένα πολύπλοκο οικοσύστημα εμπόρων, προμηθευτών, διανομέων και μεσαζόντων. Ακριβώς σε αυτή τη γκρίζα ζώνη ανθίζει το φαινόμενο της «αισχροκέρδειας» — κερδοσκοπίας υπό το πρόσχημα της κρίσης.

Το έχουμε ξαναδεί αυτό. Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, το άμεσο αφήγημα ήταν η έλλειψη αποθεμάτων. Ωστόσο, οι επακόλουθες έρευνες σε όλη την Ευρώπη αποκάλυψαν πως πολλές εταιρείες προχώρησαν σε αυξήσεις τιμών ταχύτερα από ό,τι δικαιολογούσαν τα υποκείμενα κόστη, ενώ οι μειώσεις τιμών ήρθαν μήνες αργότερα. Η κρίση έγινε ένα κερδοφόρο επιχειρηματικό μοντέλο.

Τα πρώτα σημάδια από τη σύγκρουση στο Ιράν είναι παρόμοια. Σε ορισμένες ευρωπαϊκές αγορές, οι προμηθευτές ενέργειας έχουν ήδη ακυρώσει τις υπάρχουσες παραγγελίες πετρελαίου θέρμανσης ή έχουν αναγκάσει τους πελάτες να αγοράσουν εκ νέου καύσιμα σε σημαντικά υψηλότερες τιμές, με αποτέλεσμα οι λογαριασμοί των νοικοκυριών να αυξηθούν δραματικά μέσα σε λίγες ημέρες. Μια τέτοια συμπεριφορά μπορεί τεχνικά να ακολουθεί τη λογική της αγοράς, αλλά υπονομεύει την εμπιστοσύνη του κοινού και ενισχύει την αντίληψη ότι ο πόλεμος αποτελεί πλέον μια οικονομική ευκαιρία.

Το υποκείμενο πρόβλημα είναι συστημικό. Η Ευρώπη έχει αντικαταστήσει το ρωσικό αέριο που μεταφέρεται μέσω αγωγών με παγκόσμιες εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου, αφήνοντας το ενεργειακό της σύστημα πιο εκτεθειμένο σε γεωπολιτικές διαταραχές και κερδοσκοπικές πρακτικές. Κάθε νέα σύγκρουση – από την Ουκρανία μέχρι τον Κόλπο – μεταδίδει πλέον σχεδόν αμέσως τις διακυμάνσεις των τιμών στις ευρωπαϊκές οικονομίες.

Η κερδοσκοπία ευδοκιμεί σε αυτό το περιβάλλον, επειδή η λογοδοσία παραμένει ανύπαρκτη. Οι κυβερνήσεις διερευνούν μεμονωμένες περιπτώσεις, οι ρυθμιστικές αρχές εκδίδουν προειδοποιήσεις και, περιστασιακά, επιβάλλονται έκτακτοι φόροι και αμφιβόλου αποτελεσματικότητως πλαφόν. Ωστόσο, το μοτίβο επαναλαμβάνεται.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να εξαλείψει τον γεωπολιτικό κίνδυνο, αλλά μπορεί να αποφασίσει εάν οι κρίσεις μεταφράζονται αυτόματα σε έκτακτα κέρδη και κοινωνικοποιημένο οικονομικό πόνο.

 

 *Ο Ευάγγελος Δ. Κόκκινος, ο νεότερος, είναι δημοσιογράφος, γεωπολιτικός αναλυτής και φοιτητής Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών επιστημών στο Αγγλικό Πανεπιστήμιο του Derby.