Προσφέρει σήμερα ηθική αγωγή στα παιδιά, η οικογένεια και το Σχολείο; (Φ. 1970)

 

 

Γράφει - Επιμελείται ο Θεόδωρος Σαρέλας*

 

Μια ματιά αν ρίξει κανείς στη σημερινή κοινωνία που ζούμε, δεν είναι δύσκολο να απαντήσει στο ανωτέρω ερώτημα. Ενώ το ήθος στηρίζει ο σεβασμό και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου, πια να είναι αυτό που πρέπει να είναι, ο σημερινός άνθρωπος, κατά πλειονότητα εκτίθεται στον εντυπωσιασμό, γιατί ακριβώς του λείπει το ήθος. Ποιοι είναι, όμως οι παράγοντες που δίδουν το ήθος; Πρώτιστα η οικογένεια και δευτερευόντως το σχολείο.

Η σημασία της αγωγής στην οικογένεια έγκει­ται στο ότι ο άνθρωπος μαθαίνει το νόημα του σεβασμού και της υπευθυνότητας. Μαθαίνει ακό­μα πρότυπα και κανόνες συμπεριφοράς, ώστε να αποφύγει τον άκρατο ατομικισμό, αλλά και την ανταγωνιστική διάθεση. Αναμφισβήτητα πρότυπα για τους νέους θα έπρεπε να προβάλλουν οι γο­νείς τους. Ο Ισοκράτης ίσως αυτό να εξέφραζε, όταν έλεγε: «είναι ντροπή οι μεν ζωγράφοι να ζω­γραφίζουν τα ωραία από τα ζώα, τα δε παιδιά να μη μιμούνται τους σπουδαίους των γονέων». Στην αρχαιότητα άλλωστε αυτό εξέφραζε η φράση «κα­λός καγαθός», τη στελέχωση των κοινωνιών με ολοκληρωμένες προσωπικότητες, που έχουν ποι­ότητα και καλλιέργεια σκέψης.

Οι σύγχρονες κοινωνίες αντίθετα βρίσκονται κάτω από την πνευματική επιρροή της τηλεόρα­σης και των Μ.Μ.Ε., καθώς δημιουργούν αλλοτρι­ωμένους ανθρώπους. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, έχει αυξηθεί η περιφρόνηση του ανθρώπου προς τον άνθρωπο, αλλά και η έξαψη των κατώ­τερων παθών, που στρέφουν τους νέους μας στα ναρκωτικά. Και η ηθική όμως ανθρώπινη συνείδη­ση έχει γίνει επικίνδυνα χαλαρή και ανησυχητικά ελαστική σε φαινόμενα τρομοκρατίας ή κοινωνι­κής συνείδησης τόσο, ώστε να συμβιβάζεται ολο­ένα και περισσότερο με τη βία ή με την εγκλημα­τικότητα. Η ευθύνη όμως βαραίνει και την εκπαι­δευτική κοινότητα, εφόσον δάσκαλοι και καθη­γητές μπορούν να διαμορφώσουν την εσωτερική συνείδηση των μαθητών τους.

Βέβαια, ο σεβασμός διαμορφώνεται πρωτίστως από την οικογένεια, μια και ο δάσκαλος καθηγη­τής δεν μπορεί να κάνει και πολλά πράγματα στις ελάχιστες ώρες που βλέπει τους μαθητές του. Αν εκείνοι, οι μαθητές, δεν έχουν λάβει από το σπίτι τους τις στοιχειώδεις αξίες και τρόπους συμπερι­φοράς, οι τρόποι ή οι αντιδράσεις δύσκολα αλλά­ζουν, καθώς ο άνθρωπος είναι μιμητικό ον. Έτσι, όταν ένα παιδί έχει μια συγκεκριμένη εμφάνιση και συμπεριφορά, παρουσιάζει την οικογένεια του και λιγότερο τους καθηγητές του. Το σχολείο χτί-ζει πάνω στα θεμέλια του σπιτιού.

Στη σημερινή εποχή μάλιστα τα μέλη μιας οικογένειας δε συζητούνε μεταξύ τους, καθώς η τηλεόραση και το κινητό τηλέφωνο αποκλείει το «διάλογο». Έτσι η ιεράρχηση αξιών φαίνεται να έχει λανθασμένη πορεία ή ακόμα να είναι και ανύ­παρκτη. Κατά συνέπειαν τα άτομα οχυρώνονται στους εαυτούς τους, απομονώνονται και αποξε­νώνονται. Και ποιο είναι το αποτέλεσμα;

Οι άνθρωποι εξοικειώθηκαν πλέον με την κάμ­ψη των ηθικών αξιών, έγιναν άτομα απρόσωπα, χωρίς ευαισθησίες, και με ισχυρή την επιρροή της πνευματικής αφαίμαξης, της πλύσης εγκεφάλου από τα Μ Μ Ε.

Ποια κοινωνία και ποια οικογένεια λοιπόν να διδάξει στους νέους την αγάπη, όταν βλέπουν το μίσος του ανθρώπου προς τον άνθρωπο, όταν αυ­τόφωρα παραβιάζονται ανθρώπινα δικαιώματα και καταστρατηγείται η ελευθερία του ανθρώπου, η ειρήνη και ο οικονομικός ανταγωνισμός;

Πώς να καλλιεργηθεί η ψυχική ανάταση του ανθρώπου, όταν καταργείται η επαφή των νέων με την εθνική και θρησκευτική παράδοση; Πώς να αγκαλιάσει ο Χριστός τον κόσμο, όταν η πόρ­τα της ψυχής είναι κλειστή; Πώς να υπάρξει γα­λήνη και ηρεμία, αφού εγκλωβίσαμε τη θρησκεία μας, ακόμα και στην εκπαίδευση; Πώς να αναβαθ­μιστεί ο πολιτισμός μας, όταν παραδείγματα στη νεολαία προς αποφυγήν γίνονται οι αγενείς στις εκφράσεις τους βουλευτές, οι περισσότεροι, όχι όλοι, αφού δε γνωρίζουν τι θα πει σεβαστός διά­λογος; Πώς να μιλήσουμε για σεβαστό και ηθικό κράτος δικαίου, όταν η κοινωνία δεν έχει οδηγή­σει στη δικαιοσύνη εγκληματίες, μια και έχουν πλήρη οικονομική άνεση;

Τελικά, η κοινωνία διδάσκει ανηθικότητα και πα­ράγει κακία. Το ήθος θα έπρεπε να προσφέρεται επ' ωφελεία της νέας γενιάς. Μήπως όμως το να είμαστε θεματοφύλακες αξιών προϋποθέτει ότι η διδαχή θεμελιώνεται μέσα από την οικογένεια, οικοδομείται στο σχολείο και διευρύνεται στο κράτος;

Ο Επίκτητος άλλωστε έλεγε: «Τιμώρησε και χαλιναγώγησε τα πάθη σου, για να μη σε τιμωρήσουν εκείνα». Όλοι μας οφείλουμε να προβληματιστούμε με την κοινωνική φθορά των αξιών, εφόσον η έννοια ήθος εγκλείει προσωπική ευθύνη στον άν­θρωπο, ενώ προϋποθέτει ελευθερία σκέψης, βού λησης και δράσης. Το να γίνουμε άνθρωποι είναι  επιτακτικό αίτημα της εποχής μας.  Και ακόμα με το σεβασμό στον εαυτό μας     καταξιώνουμε την έννοια του ανθρώπου. 

 

*Ο Θεόδωρος Σαρέλας είναι κειμενογράφος από τους Αγ. Θεοδώρους