Ιωάννης ο Βαπτιστής: Μια μεγάλη μορφή της Εκκλησίας (Φ. 1968)

 

 

Του Αλεξάνδρου Π. Κωστάρα * 

Πρέπει ευθύς εξ αρχής να εξηγήσουμε εδώ, πώς ο Ιωάννης ο Πρόδρομος απέκτησε το προσωνύμιο του Βαπτιστή. Όπως είναι γνωστό, ο Ιωάννης, ήταν κήρυκας της απλότητας και της μετανοίας στην έρημο, όπου ζούσε, αλλά και προάγγελος της έλευσης του Θεανθρώπου στον κόσμο (ας μη λησμονούμε την γνωστή φράση του που έλεγε σε όλους: «Μετανοείτε, ήγγικε γαρ η Βασιλεία των Ουρανών». 

 

 Ο Πρόδρομος λοιπόν εκαλούσε τους Ιουδαίους σε βάπτισμα μετανοίας. Όσοι από αυτούς μετανοούσαν για τις αμαρτίες τους, πήγαιναν στον Ιορδάνη ποταμό και έσπευδαν να ξεπλύνουν τις αμαρτίες τους στα ύδατα αυτού βαπτιζόμενοι από τον Ιωάννη. Το προσωνύμιο ωστόσο του Βαπτιστή δεν δόθηκε στον Ιωάννη τον Πρόδρομο από αυτό το γεγονός, αλλά από το γεγονός ότι έγινε τελικά Βαπτιστής του ιδίου του Θεανθρώπου.

Πώς συνέβη όμως αυτό; Ο Ιωάννης, ενώ εβάπτιζε συνεχώς απλούς  ανθρώπους, είδε κάποια στιγμή ξαφνικά μπροστά του ανάμεσα σε αυτούς που περίμεναν στην σειρά, για να βαπτισθούν, τον Ιησού Χριστό. Μόλις τον είδε, εδίστασε να Τον βαπτίσει, διότι εγνώριζε πολύ καλά Ποίος ήταν. Τον δισταγμό του τον συνόδευσε ο Ιωάννης από την σχετική δκαιολογία, που την παραθέτει η ευαγγελική περικοπή της Βαπτίσεως: «Εγώ χρείαν έχω υπό Σού βαπτισθήναι και Εσύ έρχει προς με»; («εγώ έχω ανάγκη να βαπτισθώ από Εσένα και Εσύ έρχεσαι σε μένα;) Και ο Ιησούς του είπε: «Άφες άρτι» (άφησέ τα αυτά τώρα). «Πρέπον εστί πληρώσαι πάσαν δικαιοσύνην» (πρέπει να γίνουν όλα ακριβώς, όπως τα έχει ορίσει ο Πατέρας). Τότε ο Ιησούς άφησε τον Ιωάννη να Τον Βαπτίσει. Και κατά την μαρτυρία του Ευαγγελιστού Ματθαίου, που περιγράφει την σκηνή της Βαπτίσεως, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος (και μαζί του όλος ο κόσμος) είδε σχιζομένους τους Ουρανούς και το Άγιο Πνέυμα να κατέρχεται επί της Κεφαλής του βαπτιζομένου Υιού εν είδει περιστεράς, ενώ η Φωνή του Πατέρα εβεβαίωνε ότι Αυτός που βαπτίζεται είναι ο Υιός του ο Αγαπητός, «εν ώ ευδόκησε», στον οποίο δηλ. έδωσε την Ευλογία Του για την υλοποίηση του Σχεδίου της Θείας Οικονομίας. Γι’ αυτό λοιπόν εβαπτίσθηκε ο Χριστός: Όχι, διότι ήταν αμαρτωλός, αλλά, για να φανερωθεί ο Τριαδικός Θεός στον κόσμο. 

Πόσο όμορφα, αλλά και συνοπτικά μάς τα λέει όλα αυτά ο υμνογράφος της Εκκλησίας μας στο τροπάριο των Θεοφανείων: «Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου Σου, Κύριε, η της Τριάδος εφανερώθη προσκύνησις. του γάρ Γεννήτορος η Φωνή προσεμαρτύρει Σοι, αγαπητόν σε Υιόν ονομάζουσα. Και το Πνεύμα εν είδει Περιστεράς εβεβαίου του λόγου το ασφαλές. Ο επιφανείς, Χριστέ ο Θεός. Και τον κόσμον φωτίσας, δόξα Σοι». Όλη η θεολογία της ενανθρωπίσεως του Υιού και Λόγου του Θεού δοσμένη στην πλήρη Φανέρωση της Αγίας Τριάδος στον Ιορδάνη ποταμό με απροσμέτρητο θεολογικό βάθος μέσα από τις λίγες, αλλά μεστές γραμμές του τροπαρίου της Βαπτίσεως του Χριστού.

Μακάριοι όσοι έχουν την διάθεση, αλλά και το χάρισμα αιρόμενοι επάνω από τις κοινότυπες διαδρομές του ορθολογισμού και της γήινης συμβατικότητας να συλλάβουν τα μηνύματα της Ενανθρωπίσεως, αλλά και της Βαπτίσεως του Σωτήρος Χριστού. Η Βάπτιση έφερε στο προσκήνιο όλο το εύρος της άποψης του Ιωάννη για τον Χριστό. Είναι αυτός που έλεγε ότι «ο όπισθέν μου ερχόμενος έμπροσθέν μου γέγονεν ότι πρώτος μου ήν». Και ακόμη ότι είναι Εκείνος, του οποίου δεν είναι άξιος να λύσει τον ιμάντα των υποδημάτων. Η σχέση του Ιωάννη με τον Ιησού Χριστό ήταν από τον ίδιο τον Ιωάννη τοποθετημένη σε τέτοιο βάθρο, ώστε να μην υπάρχει ουδεμία αμφιβολία ούτε στο ζήτημα ποίος ήταν και τί έφερνε στον κόσμο ο Χριστός, ούτε όμως από την άλλη μεριά και στο ζήτημα ποιός ακριβώς ήταν ο ρόλος του Ιωάννη του Προδρόμου στην προετοιμασία του κόσμου να υποδεχθεί τον Χριστό ως Υιό του Θεού, αλλά και ως Σωτήρα και Λυρωτή αυτού.

Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος υπήρξε πρότυπο λιτότητας και ηθικής ακεραιότητας στην ζωή του. Είναι χαρακτηριστική η ασυμβίβαστη αντίθεσή του στην ανηθικότητα και στην διαφθορά του Βασιλιά Ηρώδη, ο οποίος συζούσε με την γυναίκα του αδελφού του. Τα παραπτώματα του Ηρώδη δεν έπαψε ποτέ να τα καταγγέλλει ο Ιωάννης ο Πρόδρομος με αυστηρή γλώσσα. Ούτε και όταν ακόμη ήταν κρατούμενος στις φυλακές του Βασιλιά και υπήρχε κίνδυνος κάποια στιγμή ο Βασιλιάς να αποφασίσει να τού κλείσει το στόμα, όπως έγινε, όταν διέταξε κατ’ απαίτηση της συζύγου του Ηρωδιάδος να τού φέρουν την κεφαλήν του Ιωάννη επί πίνακι, για να την προσφέρει ως δώρο στην θυγατέρα της μοιχαλίδος συζύγου του, την Σαλώμη, όπως τής είχε υποσχεθεί, εφ’ όσον αυτή χόρευε προς χάριν του κάποιον από τους αισθησιακούς χορούς της. Ο Ιωάννης ήταν ασυμβίβαστος με την αμαρτία και ανυποχώρητος καταγγελέας όλων των ηθικών παρεκτροπών από όποιους και εάν προήρχοντο αυτές, όσο μεγάλο αξίωμα και εάν κατείχαν αυτοί. Όπως αποδείχθηκε με τις κατ’ εξακολούθηση ηθικές παρεκτροπές του Ηρώδη, δεν υπήρχε άλλος τρόπος να σταματήσει ο Ιωάννης ο Βαπτιστής να τις καταγγέλλει, παρά μόνον εάν ο βασιλιάς τον αποκεφάλιζε.

Πρέπει ακόμη να σημειωθεί ότι η Μητέρα του Ιησού, Μαριάμ, ήταν εξαδέλφη με την Μητέρα του Ιωάννη, Ελισάβετ. Προηγήθηκε βεβαίως η εγκυμοσύνη της Ελισάβετ και ακολούθησε η εγκυμοσύνη της Μαριάμ. Σε ένα από τα δύο Ευαγγέλια, που διαβάζονται εκ περιτροπής στις Παρακλήσεις της Παναγίας τον Δεκαπενταύγουστο, ο Ευαγγελιστής Λουκάς μάς περιγράφει την επίσκεψη της Μαριάμ στο σπίτι της Ελισάβετ, όπου συνέβη κάτι αξιοσημείωτο κατ’ αυτήν. Μάς λέει λοιπόν ο Λουκάς: «Τω καιρώ εκείνω επορεύθη η Μαριάμ μετά σπουδής εις την ορεινήν και εισήλθεν είς τον οίκον Ζαχαρίου και ησπάσατο την Ελισάβετ». Απόρησε η Ελισάβετ γι’ αυτήν την ξαφνική επίσκεψη και ερώτησε την Μαριάμ: «Και πόθεν ει τούτο, ίνα έλθη η Μήτηρ του Κυρίου μου προς με; Ως γάρ εγένετο η φωνή του ασπασμού σου εις τα ώτα μου εσκίρτησεν το βρέφος εν αγαλλιάσει εν τη κοιλία μου». Και η Μαριάμ εις απάντηση της απορίας της Ελισάβετ είπε τα γνωστά «Μεγαλυνάρια» της προς τον Κύριο, που ψάλλονται εις τον Όρθρο κάθε Λειτουργίας: «Μεγαλύνει η ψυχή μου τον Κύριον και ηγαλλίασε το πνεύμα μου επί τω Θεώ τω σωτήρι μου. Ότι επέβλεψεν επί την ταπείνωσιν της δούλης αυτού...».

Εν κατακλείδι αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής κατέχει μια ξεχωριστή θέση στο αγιολόγιο, αλλά και στην αγιογραφία της Εκκλησίας, αφού το όνομά του μνημονεύεται μετά το όνομα του Χριστού και της Παναγίας, ενώ η εικόνα του βρίσκεται δίπλα από αυτήν του Χριστού. 

 

*O Αλέξανδρος Π.Κωστάρας, είναι

Ομότιμος Καθηγητής Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Θράκης