Μην επιτρέπεις στα αρνητικά συναισθήματα να υποσκάπτουν την ψυχική σου γαλήνη© (φ. 1955)

 

γράφει ο Δρ Δημήτριος Ν. Γκέλης (MD, ORL, DDS, PhD)*

 

 

Τι είναι τα αρνητικά συναισθήματα;

 

Τα αρνητικά συναισθήματα είναι εκείνα που προκαλούν δυσφορία, ψυχική αναστάτωση, άγχος, λύπη ή άλλες μη ευχάριστες ψυχικές και σωματικές αντιδράσεις. Συνδέονται με δυσάρεστες συνθήκες ή γεγονότα και μπορούν να ενεργοποιηθούν από απειλές, απώλειες, απογοητεύσεις ή αντιξοότητες .

Παρά τον δυσάρεστο χαρακτήρα τους, έχουν εξελικτικό και λειτουργικό ρόλο, καθώς λειτουργούν ως σήματα που προειδοποιούν το άτομο ότι κάτι δεν πάει καλά και απαιτείται προσοχή ή αλλαγή.

Σύμφωνα με την ψυχολογική βιβλιογραφία, τα πιο συχνά αρνητικά συναισθήματα περιλαμβάνουν: άγχος, φόβο, θλίψη, ντροπή, ενοχή, θυμό, απογοήτευση  t), αβεβαιότητα , ανησυχία για το μέλλον  και ανασφάλεια . Αυτά τα συναισθήματα, αν και επώδυνα, κινητοποιούν τον άνθρωπο ώστε να αναζητήσει λύσεις ή να αποφύγει περαιτέρω κινδύνους.

Ωστόσο, η παρατεταμένη ή έντονη παρουσία αρνητικών συναισθημάτων μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στην ψυχική και σωματική υγεία. Έχει βρεθεί ότι συνδέονται με αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης, καρδιολογικές δυσλειτουργίες, εξασθένιση του ανοσοποιητικού συστήματος, καθώς και υψηλότερη πιθανότητα εμφάνισης καταθλιπτικών και αγχωδών διαταραχών.

Επομένως, ενώ τα αρνητικά συναισθήματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας με προστατευτικό ρόλο, η κατανόηση και η διαχείρισή τους είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ προσαρμοστικότητας και ψυχικής υγείας.

Η μνησικακία αποτελεί ένα έντονα αρνητικό συναίσθημα που συνδέεται με την παρατεταμένη αδυναμία συγχώρεσης και τη συνεχή αναβίωση μιας προσβολής ή αδικίας. Έρευνες έχουν δείξει ότι η διατήρηση μνησικακίας αυξάνει τα επίπεδα άγχους και θυμού, επηρεάζοντας αρνητικά τη συναισθηματική ισορροπία του ατόμου .

Επιπλέον, η μνησικακία έχει συσχετιστεί με επιβλαβείς επιπτώσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα, καθώς άτομα που παραμένουν σε καταστάσεις θυμού και αρνητικών συναισθημάτων παρουσιάζουν υψηλότερη αρτηριακή πίεση και δυσμενείς καρδιακές αντιδράσεις σε στρεσογόνες καταστάσεις .

Παράλληλα, έχει βρεθεί ότι η μνησικακία σχετίζεται με αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης, χαμηλή αυτοεκτίμηση και μειωμένη ψυχική ευημερία. Αντίθετα, η καλλιέργεια της συγχώρεσης φαίνεται να λειτουργεί προστατευτικά, μειώνοντας τα επίπεδα άγχους και βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής. Συνεπώς, η κατανόηση και η αντιμετώπιση της μνησικακίας είναι σημαντική τόσο για την ψυχική όσο και για τη σωματική υγεία.

Οι επιπτώσεις των αρνητικών συναισθημάτων

Μελέτες δείχνουν ότι τα καθημερινά αρνητικά συναισθήματα (π.χ. άγχος, ανησυχία) προβλέπουν αυξημένη πιθανότητα ψυχολογικής δυσφορίας ή συναισθηματικών διαταραχών πολλά χρόνια μετά τη στιγμή που βιώνονται .

Άλλες μελέτες έχουν συνδέσει έντονα αρνητικά συναισθήματα όπως θυμός, άγχος και θλίψη με άμεσες φυσιολογικές αλλαγές, π.χ. διαστολή των αγγείων, λειτουργία ενδοθηλίου, που μπορεί να συμβάλλουν σε καρδιαγγειακό κίνδυνο .

Στους εφήβους, η παρουσία πολλών αρνητικών συναισθημάτων σχετίζεται με μειωμένη ποιότητα ζωής και αυξημένη ευπάθεια για ψυχικές διαταραχές, αν δεν υπάρχει επαρκής ψυχολογική υποστήριξη ή ανθεκτικότητα .

Η σημασία της απελευθέρωσης από τα αρνητικά συναισθήματα

Ο βίος του ανθρώπου είναι βραχύς. Κάθε  σπατάλη χρόνου σε αρνητικά συναισθήματα, όπως ο θυμός, η λύπη, η στεναχώρια και η μνησικακία, μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις, τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική υγεία. Έρευνες έχουν δείξει ότι η παρατεταμένη έκθεση σε αρνητικά συναισθήματα σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, υπέρτασης και μειωμένης ανοσοποιητικής λειτουργίας .

Η μνησικακία και η διατήρηση παραπόνων εναντίον άλλων συνδέονται με αυξημένα επίπεδα στρες και άγχους. Αντίθετα, η συγχώρεση φαίνεται να λειτουργεί ως προστατευτικός παράγοντας, βελτιώνοντας τη συναισθηματική ευεξία και μειώνοντας τα συμπτώματα κατάθλιψης .

Η συγχώρεση δεν αφορά μόνο τους άλλους, αλλά και τον εαυτό μας· αποτελεί έναν τρόπο απελευθέρωσης από το βάρος του παρελθόντος και ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας .

Παράλληλα, η καλλιέργεια θετικών συναισθημάτων –όπως η ευγνωμοσύνη, η αισιοδοξία και η χαρά– έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή και μακροζωία .

Η ψυχολογία της θετικής σκέψης δείχνει ότι όταν στρέφουμε την προσοχή μας σε θετικά ερεθίσματα, ενισχύουμε την ικανότητά μας να αντιμετωπίζουμε δυσκολίες και να αναπτύσσουμε υγιέστερες κοινωνικές σχέσεις .

Συνεπώς, η συνειδητή επιλογή να μην σπαταλούμε τη ζωή μας σε θυμό και παράπονα, αλλά να την επενδύουμε σε θετικές εμπειρίες και συναισθήματα, δεν αποτελεί απλώς μια φιλοσοφική στάση ζωής, αλλά τεκμηριώνεται από την επιστήμη της ψυχολογίας και της ιατρικής. Η ζωή είναι πράγματι πολύ μικρή για να μένουμε δυστυχισμένοι, και η απελευθέρωση από το βάρος των αρνητικών συναισθημάτων μπορεί να αποτελέσει το κλειδί για μια πιο ουσιαστική και ευτυχισμένη ύπαρξη.

Τα αρνητικά συναισθήματα, όπως το άγχος, η θλίψη και ο θυμός, αν και έχουν εξελικτική λειτουργία, μπορούν όταν παρατείνονται ή κυριαρχούν στη ζωή μας να επιβαρύνουν σοβαρά την ψυχική και σωματική μας υγεία. Η ικανότητα του ατόμου να ρυθμίζει τα συναισθήματά του θεωρείται κρίσιμη για την ψυχική ευεξία και την ανθεκτικότητα απέναντι στις προκλήσεις της καθημερινότητας.

Αντίθετα, η ενίσχυση θετικών συναισθημάτων φαίνεται να έχει προστατευτική επίδραση. Σύμφωνα με τη θεωρία «broaden-and-build», τα θετικά συναισθήματα διευρύνουν το εύρος σκέψης και δράσης και συμβάλλουν στη δημιουργία ψυχολογικών και κοινωνικών πόρων που ενισχύουν τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα.

 Επιπλέον, έχει φανεί ότι η θετική συναισθηματική κατάσταση μπορεί να βελτιώσει δείκτες υγείας, να μειώσει την πιθανότητα εμφάνισης νόσων και να ενισχύσει το ανοσοποιητικό σύστημα. Η συνολική ευτυχία και η υποκειμενική αίσθηση ευεξίας συνδέονται με μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής και καλύτερη ποιότητα ζωής.

Κατά συνέπεια, η καλλιέργεια θετικής στάσης και η αποδέσμευση από την υπερβολική ενασχόληση με τα αρνητικά συναισθήματα δεν είναι απλώς θέμα προσωπικής επιλογής, αλλά επένδυση στη σωματική και ψυχική υγεία.

*Δρ.Δημήτριος Ν. Γκέλης

Iατρός, Ωτορινολαρυγγολόγος, Οδοντίατρος

Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιατρικός Συγγραφέας, Ιατρικός Ερευνητής