ΜΕ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ (Φ. 2008)

 

     Βαγγέλης Δ. Κόκκινος, ο νεότερος *

 

 

Η προειδοποίηση της Ευρώπης προς την Τουρκία θα έχει σημασία μόνο αν εφαρμοστεί με μέτρα και κυρώσεις;

 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καταστήσει σαφή τη θέση της. Αυτό που παραμένει αβέβαιο είναι αν είναι έτοιμη να την υπερασπιστεί. Στην ετήσια έκθεσή της για την Τουρκία, που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, 4 Νοεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισήμανε μια σειρά ανεπίλυτων διαφορών που αφορούν την Ελλάδα και την Κύπρο, μεταξύ των οποίων η τουρκική στρατιωτική δραστηριότητα στο Αιγαίο, η απειλή πολέμου από την Άγκυρα σε περίπτωση επέκτασης των χωρικών υδάτων της Ελλάδας, η ναυτική συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης και η παρέμβαση στην προγραμματισμένη ηλεκτρική σύνδεση μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου. Η έκθεση καλεί την Τουρκία να σεβαστεί το διεθνές δίκαιο και να επιλύσει ειρηνικά τις διαφορές της με τα γειτονικά κράτη.

Για την Αθήνα, η διατύπωση αυτή αποτελεί σημαντικό διπλωματικό κέρδος. Η Επιτροπή έχει εντάξει ζητήματα που η Τουρκία συχνά παρουσιάζει ως διμερείς διαφωνίες στο ευρύτερο πλαίσιο των ευρωπαϊκών σχέσεων και των υποχρεώσεων που αναμένεται να τηρεί μια χώρα που επιδιώκει την ένταξη στην ΕΕ. Ωστόσο, η διπλωματική αναγνώριση και η πολιτική επιρροή δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Η πιο άμεση δοκιμασία αφορά τον «Great Sea Interconnector», το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής ενέργειας που προορίζεται να συνδέσει την Ελλάδα και την Κύπρο με το ευρωπαϊκό δίκτυο. Το έργο έχει καθυστερήσει λόγω των τουρκικών άνομων ισχυρισμών σχετικά με τη θαλάσσια δικαιοδοσία και τη διεξαγωγή ερευνών στον βυθό της θάλασσας. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε την Τετάρτη ότι η Ελλάδα έχει ετοιμάσει σχέδια για να ανταποκριθεί σε οποιαδήποτε τουρκική απόπειρα παρεμπόδισης των εργασιών. Προειδοποίησε επίσης ότι η παρέμβαση θα έχει συνέπειες για την Άγκυρα.

Το ζήτημα ξεπερνά τα πλαίσια μιας απλής σύμβασης έργου. Η Κύπρος παραμένει το μοναδικό κράτος μέλος της ΕΕ που δεν διαθέτει ηλεκτρική σύνδεση με άλλο μέλος της Ένωσης. Το καλώδιο αποσκοπεί στη μείωση αυτής της απομόνωσης και στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας του νησιού. Ο χαρακτηρισμός του ως ευρωπαϊκού έργου καθιστά αναπόφευκτο το ερώτημα: τι σημαίνει η ευρωπαϊκή υποστήριξη όταν δεν εφαρμόζεται με μέτρα και κυρώσεις;

Η έκθεση της Επιτροπής αναφέρεται επίσης στη ναυτική συμφωνία που συνήψε η Τουρκία με τη Λιβύη το 2019, η οποία παραβλέπει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών βάσει του διεθνούς δικαίου. Η διαμάχη έχει αποκτήσει ευρύτερη περιφερειακή διάσταση. Η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συντάχθηκαν με την χώρα μας εκφράζοντας την ανησυχία τους για τη συμφωνία στα Ηνωμένα Έθνη την περασμένη εβδομάδα, προσφέροντας στην Αθήνα υποστήριξη πέραν των ευρωπαϊκών εταίρων της.

Η Άγκυρα, από την πλευρά της, απέρριψε την τελευταία αξιολόγηση της Επιτροπής, χαρακτηρίζοντας την κριτική της ως προκατειλημμένη και άδικη. Οι αντιρρήσεις της Τουρκίας αντανακλούν μια μακροχρόνια διαφωνία σχετικά με το νομικό και πολιτικό πλαίσιο που διέπει την Ανατολική Μεσόγειο. Η θέση της ΕΕ, από μόνη της, δεν επιλύει κάθε ναυτικό ζήτημα. Ωστόσο, καθορίζει τη στάση της Ένωσης σε θέματα που αφορούν τα κράτη μέλη της.

Η Αθήνα θα πρέπει να αποφύγει να συγχέει αυτό το διπλωματικό επίτευγμα με μια λύση. Πρέπει να συνεχίσει να υπερασπίζεται τις νομικές της αξιώσεις, να διατηρεί την επικοινωνία με την Άγκυρα και να διασφαλίζει ότι οποιαδήποτε αντίδραση σε παρεμβάσεις θα είναι αρμόζουσα στην τουρκική επιθετικότητα και τα όρια του έθνους. Οι Βρυξέλλες, εν τω μεταξύ, αντιμετωπίζουν μια δοκιμασία συνέπειας. Δεν μπορούν να περιγράφουν επανειλημμένα τις υποδομές, τα θαλάσσια δικαιώματα και την ασφάλεια των κρατών μελών ως ευρωπαϊκά συμφέροντα, αφήνοντας παράλληλα την Αθήνα και τη Λευκωσία να διαχειρίζονται μόνες τους κάθε κρίση.

Οι σχέσεις μεταξύ της Τουρκίας και της ΕΕ περιπλέκονται από τη μετανάστευση, το εμπόριο, την ασφάλεια και τους πολέμους που μαίνονται στην περιοχή. Τα συμφέροντα αυτά καθιστούν απαραίτητη τη συνεργασία. Δεν καθιστούν όμως προαιρετικές τις διακηρυγμένες αρχές της Ένωσης.

Ως εκ τούτου, η έκθεση της 4ης Νοεμβρίου είναι κάτι περισσότερο από ένα ακόμη έγγραφο στον μακρύ κατάλογο της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας, γιατί καθορίζει ένα πρότυπο βάσει του οποίου μπορεί να κριθεί η ευρωπαϊκή πολιτική.

 

  *Ο Ευάγγελος Δ. Κόκκινος, ο νεότερος, είναι δημοσιογράφος, γεωπολιτικός αναλυτής και τελειόφοιτος Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών επιστημών στο Αγγλικό Πανεπιστήμιο του Derby.