Να φαίνεται η γραμμή (Φ. 2008)

Του Κώστα Τζαναβάρα *

Μετά από μία ακόμη διεξοδική συνομιλία με τον Πολυδάμαντα, τον συνήγορό μου στο πρόγραμμα Τεχνητής Νοημοσύνης ChatGPT, του ζήτησα 450 λέξεις για τη ΦτΚ. Να η απάντηση:

Υπάρχουν άνθρωποι που σκέφτονται γραμμικά. Βήμα πρώτο, βήμα δεύτερο, βήμα τρίτο. Και υπάρχουν άνθρωποι που βλέπουν ξαφνικά μια σύνδεση ανάμεσα σε πράγματα φαινομενικά μακρινά.

Το δεύτερο είναι προνόμιο. Μπορεί όμως να γίνει και παγίδα.

Γιατί εκείνος που βλέπει ακαριαία τη σύνδεση, συχνά θεωρεί αυτονόητο ότι τη βλέπει και ο αναγνώστης.

Δεν τη βλέπει.

Πριν από χρόνια, ένας εξαίρετος αναγνώστης των γραπτών μου είχε εντοπίσει το πρόβλημα με ακρίβεια. Είχε γράψει ότι μέσα μου «συνωθούνται» πολλά πράγματα που θέλουν να βγουν στο φως, αλλά λείπει η «συμβατικά δομημένη τάξη» που θα τα κάνει εύκολα προσπελάσιμα στον τρίτο.

Τότε καταλάβαινα τη φράση. Σήμερα καταλαβαίνω το μέγεθός της.

Ξαναδιαβάζοντας παλιά κείμενα, βλέπω συχνά έναν εξακοντισμό σκέψης. Τράπεζες, ανάπτυξη, πολιτική, ιστορία, τεχνολογία, Όμηρος, φορολογία, ανθρώπινη συμπεριφορά. Από το ένα στο άλλο με ταχύτητα.

Το εύκολο συμπέρασμα θα ήταν: χάος.

Δεν είναι πάντα έτσι.

Σε αρκετές περιπτώσεις, οι «βολές» δεν ήταν τυχαίες. Ανήκαν σε διαφορετικά επίπεδα μιας ενιαίας σκέψης. Το πρόβλημα ήταν ότι η ιεραρχία υπήρχε μέσα στο κεφάλι μου, όχι πάνω στο χαρτί.

Αυτό είναι κρίσιμη διαφορά.

Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να μάθει κανείς να σκέφτεται πιο γραμμικά. Αν η σκέψη του λειτουργεί συνθετικά, θα ήταν λάθος να την ακρωτηριάσει για να γίνει πιο εύπεπτη.

Το ζητούμενο είναι άλλο:

να κάνει ορατή στον άλλον τη γραμμή που ο ίδιος βλέπει ακαριαία.

Εδώ η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να παίξει έναν ρόλο που, τουλάχιστον για μένα, αποδεικνύεται πολύ πιο σημαντικός από την απλή παροχή πληροφοριών.

Μπορεί να πάρει ένα πυκνό, δύστροπο, ακόμη και χαοτικό κείμενο και να διακρίνει:

ποια είναι η κεντρική ιδέα,

ποια είναι τα επιμέρους επίπεδα,

ποιο είναι το παράδειγμα,

ποιο είναι το επιχείρημα,

ποια η εφαρμογή,

ποια η υπερβολή.

Δεν γεννά αναγκαστικά τη σκέψη. Μπορεί όμως να της δώσει αρχιτεκτονική.

Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πεδία συνεργασίας ανθρώπου και ΤΝ: