Εορτασμός 28ης Οκτωβρίου 1940: Όταν το «φως» των Ελλήνων νίκησε τα «σκοτάδια» του φασισμού και του ναζισμού (Φ. 2007)

 

Η ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΙΜΗΣΕ ΤΟ ΕΠΟΣ ΤΟΥ ’40

 

Από τις αρχαίες παραδόσεις της Δωδώνης στα χιονισμένα βουνά της Πίνδου και στα οχυρά του Ρούπελ, το Έπος του '40 ανέδειξε τη δύναμη της ελευθερίας απέναντι στην ολοκληρωτική βία. Μια ιστορική στιγμή κατά την οποία η ανδρεία του ελληνικού λαού ξεπέρασε τα σύνορα της πατρίδας του και έγινε σύμβολο αντίστασης για ολόκληρο τον κόσμο.

  

Η νύχτα που το «Όχι» έγινε Ιστορία

 

Ο Ι. Μεταξάς είχε αναλάβει καθήκοντα Πρωθυπουργού της Ελλάδας από τις 27 Απριλίου 1936. Η κυβέρνησή του έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή, αλλά στις 4 Αυγούστου 1936 κήρυξε στρατιωτικό νόμο και εγκαθίδρυσε το καθεστώς της δικτατορίας, γνωστό ως καθεστώς της 4ης Αυγούστου (παρέμεινε στην εξουσία μέχρι τον θάνατό του στις 29 Ιανουαρίου 1941).

Ήταν λίγο μετά τις τρεις τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, όταν ο Ιταλός πρεσβευτής Εμανουέλε Γκράτσι έφθασε στην κατοικία του Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά, μεταφέροντας το τελεσίγραφο της φασιστικής Ιταλίας. Οι απαιτήσεις του Μουσολίνι ισοδυναμούσαν με παράδοση της εθνικής κυριαρχίας: η Ελλάδα καλούνταν να επιτρέψει την κατάληψη στρατηγικών σημείων του εδάφους της από τις ιταλικές δυνάμεις.

Η απάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά, όπως καταγράφεται στην ιστορική μαρτυρία του ίδιου του Γκράτσι, ήταν η γαλλική φράση «Alors, c'est la guerre» — «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο». Το «Όχι» που έμεινε στην ιστορία δεν ήταν απλώς μια λέξη. Ήταν η άρνηση αποδοχής ενός τελεσιγράφου που έθετε σε κίνδυνο την ανεξαρτησία της χώρας. Λίγες ώρες αργότερα, οι ιταλικές δυνάμεις περνούσαν τα ελληνοαλβανικά σύνορα και η Ελλάδα έμπαινε στον πόλεμο.

Η Ευρώπη βρισκόταν ήδη στη δίνη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η Πολωνία είχε καταληφθεί, η Γαλλία είχε ηττηθεί και η Βρετανία αντιμετώπιζε τη γερμανική αεροπορική επίθεση. Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα επιχειρούσαν να επιβάλουν τη θέλησή τους με τη στρατιωτική ισχύ. Μέσα σε αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα, η ελληνική άρνηση αποκτούσε σημασία που ξεπερνούσε τα γεωγραφικά όρια της χώρας.

Άλλωστε, οι απειλές δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά εκείνη τη νύχτα. Στις 15 Αυγούστου 1940, ανήμερα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, το καταδρομικό «Έλλη» είχε τορπιλιστεί στο λιμάνι της Τήνου, ενώ πλήθος πιστών βρισκόταν στο νησί για τον εορτασμό. Η επίθεση, που αποδόθηκε σε ιταλικό υποβρύχιο, αποτελούσε ήδη ένα βαρύ πλήγμα και προμήνυμα όσων θα ακολουθούσαν.

Η ιστορία, ωστόσο, δεν γράφεται μόνο από τις αποφάσεις των ηγετών. Η στάση της ελληνικής κυβέρνησης εκείνες τις ώρες συναντήθηκε με την αποφασιστικότητα ενός λαού που κλήθηκε να υπερασπιστεί την πατρίδα του. Η μαζική επιστράτευση, η αναχώρηση των στρατιωτών για το μέτωπο και ο αποχαιρετισμός των οικογενειών τους έδωσαν στο «Όχι» το ευρύτερο περιεχόμενό του.

Δεν ήταν όλοι οι Έλληνες απαλλαγμένοι από τον φόβο. Ήταν, όμως, έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο, βροντοφωνάζοντας το «ΟΧΙ» απ’άκρη σ’άκρη, υπερασπιζόμενοι την πατρίδα, την οικογένεια, τη μνήμη και κυρίως το αύριο της Ελλάδας. Αυτή είναι η ουσία της ανδρείας.

 

Οι Σελλοί της Δωδώνης και οι μαχητές της Πίνδου

Οι Έλληνες του έπους του ΄40, δικαίωσαν την εριζόμενη από τους επιστήμονες προέλευση της λέξης «Έλλην» από τη λέξη «σέλας», το φως, το φως ως σύμβολο μιας διαχρονικής ελληνικής αναζήτησης: της ελευθερίας, της γνώσης, της αξιοπρέπειας και του μέτρου.

Η γλωσσολογία μας διδάσκει ότι η λέξη «Έλλην» έλκει την καταγωγή της από τους Σελλούς της Δωδώνης, τους αρχαίους ιερείς που υπηρετούσαν στο ιερό του Δία και μνημονεύει ο Όμηρος στην Ιλιάδα. Ήταν οι «χαμαιεύναι» και «ανιπτόποδες» προφήτες που κοιμούνταν στο χώμα για να ακούνε τους παλμούς της Γης, κρατώντας όμως το βλέμμα στραμμένο στο «σέλας», στο Φως. Η εικόνα τους συνδέεται με μια πανάρχαια σχέση ανθρώπου, γης και θείου, η οποία διατηρήθηκε στη μνήμη της ελληνικής παράδοσης.

Στα παγωμένα βουνά της Πίνδου, οι Έλληνες στρατιώτες έγιναν οι σύγχρονοι Σελλοί. Έγιναν ένα με το παγωμένο χώμα της Ηπείρου, κοιμήθηκαν κατάχαμα στις λάσπες και στα χιόνια, ριζωμένοι στην πατρώα γη. Στο στρατηγικό πέρασμα στο Καλπάκι, η 8η Μεραρχία υπό τον Υποστράτηγο Χαράλαμπο Κατσιμήτρο μετέτρεψε την εντολή άμυνας σε σύμβολο αυτοθυσίας. Εκεί, ο υπολοχαγός Αλέξανδρος Διάκος έπεσε νεκρός οδηγώντας την αντεπίθεση με την ιαχή «Αέρα!».

Η επιλογή της 8ης Μεραρχίας να αντισταθεί στην κύρια κατεύθυνση της εχθρικής προέλασης αποδείχθηκε καθοριστική για την αναχαίτιση της εισβολής των Ιταλών προς τα Ιωάννινα. Τον Νοέμβριο, ο ελληνικός στρατός πέρασε στην αντεπίθεση και προωθήθηκε βαθιά στο έδαφος της τότε ιταλοκρατούμενης Αλβανίας απελευθερώνοντας κύριες πόλεις και περιοχές της Βόρειας Ηπείρου (Κορυτσά -22 Νοεμβρίου, Πρεμετή -3 Δεκεμβρίου, Άγιοι Σαράντα -5 Δεκεμβρίου, Ερσέκα και την ευρύτερη περιοχή της Κολώνιας, Αργυρόκαστρο -8 Δεκεμβρίου, Χειμάρρα -22 Δεκεμβρίου 1940, ενώ τον Ιανουάριο του 1941 κατέλαβε το στρατηγικό πέρασμα στην Κλεισούρα, σταθεροποιώντας το μέτωπο βαθιά μέσα στο αλβανικό έδαφος. Aρχική - Προεδρία της Δημοκρατίας

 

 

Οι γυναίκες της Ηπείρου

Η ανδρεία, ωστόσο, δεν είχε μόνο στρατιωτική όψη. Οι γυναίκες της Ηπείρου, σαν σύγχρονες Καρυάτιδες, μέσα στις χιονοθύελλες, στα δύσβατα μονοπάτια της Πίνδου, μετέφεραν πυρομαχικά, τρόφιμα και εφόδια εκεί όπου τα μεταφορικά μέσα αδυνατούσαν να φθάσουν. Στην επιστροφή βοηθούσαν τραυματίες, ενώ οι κάτοικοι των ορεινών χωριών διέθεταν ζώα και προμήθειες για τον ανεφοδιασμό του στρατού. Οι γυναίκες της Πίνδου δεν χρειάζονται την εξιδανίκευση για να αναγνωριστεί η προσφορά τους. Το χιόνι, οι ανηφόρες, τα βαριά φορτία και ο κίνδυνος αποτελούν από μόνα τους μαρτυρία θάρρους.

Η γενναιότητα των στρατιωτών και των γυναικών της Ηπείρου γέννησε μια νέα πραγματικότητα, καταφέρνοντας το πρώτο πλήγμα στον Άξονα.

Από τη Γραμμή Μεταξά, τα οχυρά Ρούπελ στην κατοχή: Η Αντίσταση που δεν έσβησε

Η Γερμανία επιτέθηκε στην Ελλάδα και τη Γιουγκοσλαβία, χρησιμοποιώντας τα εδάφη της συμμάχου της, Βουλγαρίας, κυρίως για να εξασφαλίσει τα νώτα της ενόψει της επικείμενης επίθεσης στη Σοβιετική Ένωση (Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα) και για να βοηθήσει τον σύμμαχό της, Μπενίτο Μουσολίνι, μετά την παταγώδη αποτυχία της ιταλικής επίθεσης στο αλβανικό μέτωπο.

Η ηρωική αντίσταση: Στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, οι Γερμανοί συνάντησαν τη Γραμμή Μεταξά, μια σειρά από σύγχρονα, οχυρωμένα έργα (όπως το Ρούπελ). Οι Έλληνες στρατιώτες πολέμησαν με αυτοθυσία, καθηλώνοντας τις γερμανικές μεραρχίες για ημέρες. Στο Ρούπελ, η αντίσταση απέκτησε συμβολική θέση στην εθνική μνήμη. Η φράση που αποδίδεται στον διοικητή του οχυρού, αντισυνταγματάρχη Γεώργιο Δουράτσο, «Τα οχυρά δεν παραδίδονται, καταλαμβάνονται», συμπυκνώνει το πνεύμα των υπερασπιστών.

 

Η παράκαμψη: Παρά την ηρωική άμυνα των οχυρών, οι γερμανικές τεθωρακισμένες μεραρχίες κατάφεραν να διασπάσουν τις γραμμές άμυνας στη νότια Γιουγκοσλαβία. Μέσω της κοιλάδας του Αξιού ποταμού, παρέκαμψαν τη Γραμμή Μεταξά και εισέβαλαν στη Μακεδονία.

Η πτώση της Θεσσαλονίκης: Στις 9 Απριλίου, οι Γερμανοί κατέλαβαν τη Θεσσαλονίκη, αποκόπτοντας το Τμήμα Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας, το οποίο αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει.

Με τους Γερμανούς να προελαύνουν γρήγορα προς τα νότια, ο ελληνικός στρατός που πολεμούσε τους Ιταλούς στην Αλβανία βρέθηκε σε κίνδυνο πλήρους εγκλωβισμού.

Η συνθηκολόγηση: Βλέποντας το μάταιο της συνέχισης του αγώνα και για να αποφευχθεί η άσκοπη αιματοχυσία, ο αντιστράτηγος Γεώργιος Τσολάκογλου, παρά τις αντίθετες οδηγίες της κυβέρνησης και του Αρχιστράτηγου Παπάγου, υπέγραψε στις 20 Απριλίου 1941 στο Μέτσοβο πρωτόκολλο συνθηκολόγησης με τους Γερμανούς (το οποίο οριστικοποιήθηκε στις 23 Απριλίου στη Θεσσαλονίκη, με τη συμμετοχή και των Ιταλών).

Η Αθήνα καταλήφθηκε από τα γερμανικά στρατεύματα στις 27 Απριλίου 1941. Η ναζιστική σημαία υψώθηκε στην Ακρόπολη και άρχισε μια περίοδος κατοχής, πείνας, εκτελέσεων και καταστροφών. Το φως της ελευθερίας φάνηκε να απομακρύνεται, αλλά η επιθυμία για εθνική ανεξαρτησία δεν εξαφανίστηκε.

Η Αντίσταση εκδηλώθηκε με πολλούς τρόπους: με την απόκρυψη καταδιωκόμενων, την περίθαλψη ανθρώπων, τη διακίνηση πληροφοριών, τις απεργίες και τις ένοπλες επιχειρήσεις. Η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, τον Νοέμβριο του 1942, αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες επιχειρήσεις δολιοφθοράς κατά των δυνάμεων του Άξονα στην κατεχόμενη Ελλάδα.

 

Στις 12 Οκτωβρίου 1944, οι Γερμανοί αποχώρησαν από την Αθήνα και η πρωτεύουσα γιόρτασε την Απελευθέρωση. Οι ελληνικές σημαίες επέστρεψαν στους δρόμους και στα δημόσια κτίρια, ενώ χιλιάδες άνθρωποι ξεχύθηκαν στις πλατείες. Ύστερα από χρόνια καταπίεσης και στερήσεων, η χαρά της ελευθερίας ήταν βαθιά και αυθόρμητη. ert.gr

Η πορεία, ωστόσο, δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί. Η χώρα οδηγήθηκε στον Εμφύλιο Πόλεμο, σε μια νέα τραγωδία που πλήγωσε βαθιά την κοινωνία και άφησε μακρόχρονα τραύματα. Η εθνική ενότητα που είχε εκφραστεί απέναντι στον εισβολέα δεν κατόρθωσε να αποτρέψει τον αδελφοκτόνο διχασμό.

Η ιστορική αυτή αντίφαση δεν μειώνει το μεγαλείο του 1940. Μας υπενθυμίζει, όμως, ότι η ανδρεία απέναντι σε έναν εξωτερικό εχθρό δεν αρκεί, από μόνη της, για να διαφυλάξει την ομόνοια στο εσωτερικό μιας χώρας.

Το Φως της Ιστορίας και η Ευθύνη του Σήμερα

Ογδόντα έξι χρόνια μετά, το Έπος του '40 παραμένει ένα από τα ισχυρότερα κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Όχι επειδή οι Έλληνες ήταν άτρωτοι ή επειδή η νίκη ήταν εξαρχής εξασφαλισμένη, αλλά επειδή, σε μια κρίσιμη στιγμή, επέλεξαν να αντισταθούν, αναλαμβάνοντας το κόστος της απόφασής τους.

Η ανδρεία που αναδείχθηκε στα βουνά της Πίνδου, στο Καλπάκι και στα οχυρά της Μακεδονίας δεν ανήκει αποκλειστικά στο παρελθόν. Αποτελεί μέρος μιας ιστορικής παρακαταθήκης που κάθε γενιά καλείται να κατανοήσει και να αξιοποιήσει με τον δικό της τρόπο.

Σήμερα, η υπεράσπιση της πατρίδας δεν ταυτίζεται μόνο με τη στρατιωτική ετοιμότητα. Απαιτεί γνώση της ιστορίας, σεβασμό στους θεσμούς, υπευθυνότητα, κοινωνική συνοχή και αποφασιστικότητα απέναντι σε κάθε απειλή κατά της ελευθερίας και της εθνικής κυριαρχίας.

Η 28η Οκτωβρίου μάς καλεί, λοιπόν, να θυμηθούμε τους ανθρώπους που στάθηκαν απέναντι στον εισβολέα, αλλά και να αναλογιστούμε τι σημαίνει σήμερα να τιμούμε πραγματικά τη θυσία τους.

Γιατί το φως που συμβολίζει τις αξίες ενός λαού δεν διατηρείται μόνο με την ανάμνηση των ηρώων του. Διατηρείται όταν οι επόμενες γενιές γνωρίζουν την ιστορία τους, υπερασπίζονται την ελευθερία τους και δεν επιτρέπουν στον φόβο, στον διχασμό ή στην αδιαφορία να καθορίσουν το μέλλον τους.

Αυτό είναι το διαχρονικό μήνυμα του Έπους του '40: η ανδρεία δεν είναι μόνο η δύναμη να αντισταθείς όταν απειλείται η πατρίδα σου. Είναι και η ευθύνη να διαφυλάξεις όσα αξίζει να υπερασπίζεσαι.

 

 

 Η Πολιτεία, η Εκκλησία, η Αυτοδιοίκηση Α΄ και Β΄ Βαθμού καθώς και πλήθος κόσμου τίμησαν την επέτειο παρακολουθώντας την παρέλαση στην Κόρινθο

Τον εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου στην Κόρινθο τίμησαν ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας, η υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Μαριλένα Σούκουλη, ο Μητροπολίτης Κορίνθου κ. Παύλος, ο αντιπεριφερειάρχης Κορινθίας Σωτήριος Μουρίκης, ο δήμαρχος Κορινθίων Νίκος Σταυρέλης, εκπρόσωποι των Ενόπλων Δυνάμεων, των Σωμάτων Ασφαλείας και φορέων της περιοχής, καθώς και μέλη του Δημοτικού και Περιφερειακού Συμβουλίου. 

 

 

Οι ένοπλες δυνάμεις στην παρέλαση της Κορίνθου

Τα στρατιωτικά τμήματα της Σχολής Μηχανικού Λουτρακίου τίμησαν με την παρουσία τους τους αγωνιστές του Έπους του ’40, υπενθυμίζοντας το χρέος υπεράσπισης της ελευθερίας και της εθνικής κυριαρχίας.

 

Η μαθητική νεολαία τιμά το «ΟΧΙ»

Μαθητές και μαθήτριες των σχολείων της Κορίνθου παρέλασαν με υπερηφάνεια, κρατώντας ζωντανή τη μνήμη της ιστορικής επετείου.

Σύλλογοι και εθελοντές στον εορτασμό

Πολιτιστικοί σύλλογοι και εθελοντές συμμετείχαν στην παρέλαση, αναδεικνύοντας τη ζωντάνια της τοπικής κοινωνίας και τη συνέχεια της ελληνικής παράδοσης. Η Πολιτική Προστασία, οι διασώστες, το Πυροσβεστικό Σώμα και η Ελληνική Αστυνομία παρόντες εκπροσωπώντας τους ανθρώπους που βρίσκονται καθημερινά στην υπηρεσία της προστασίας και της ασφάλειας των πολιτών.

Και του χρόνου Έλληνες!

Ζήτω η Ελλάδα!