ΜΕ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ (Φ. 1983)

 

 

     Βαγγέλης Δ. Κόκκινος, ο νεότερος *

Εκούσια και ακούσια ανελευθερία στην ψηφιακή εποχή

Η ψηφιακή οικονομία εξυμνείται ως ένας χώρος καινοτομίας και απρόσκοπτης συνδεσιμότητας. Αυτή η αφήγηση κυριαρχεί στον δημόσιο διάλογο, ενισχυόμενη από εταιρείες που παρουσιάζουν τον εαυτό τους ως ευεργετικούς αρχιτέκτονες της προόδου. Μια βαθύτερη ματιά αποκαλύπτει ένα σύστημα που βασίζεται στην εκμετάλλευση, τον έλεγχο και την επιδείνωση των ανισοτήτων. Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, διεθνώς γνωστές ως Big Tech, έχουν συγκεντρώσει άνευ προηγουμένου δύναμη, αναδιαμορφώνοντας την καθημερινή ζωή με τρόπους που απαιτούν επείγουσα πολιτική εξέταση.

Στον πυρήνα αυτού του συστήματος βρίσκεται ο καπιταλισμός της επιτήρησης, ένα μοντέλο που βασίζεται στη συνεχή συλλογή δεδομένων σχετικά με την ανθρώπινη συμπεριφορά. Η διαδικτυακή δραστηριότητα, τα δεδομένα τοποθεσίας, οι προσωπικές προτιμήσεις και οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις καταγράφονται σε μεγάλη κλίμακα άνευ προηγουμένου. Αυτά τα τεράστια σύνολα δεδομένων τροφοδοτούν αλγόριθμους σχεδιασμένους να προβλέπουν ενέργειες και να κατευθύνουν τη λήψη αποφάσεων. Η επιρροή γίνεται ένα εμπόρευμα που διαπραγματεύεται σε αδιαφανείς αγορές, μακριά από τη δημοκρατική εποπτεία.

Για την Ελλάδα, οι επιπτώσεις έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Μια κοινωνία που έχει βιώσει την εξωτερική επιβολή οικονομικής πειθαρχίας και λιτότητας μπορεί να αναγνωρίσει μοτίβα εξάρτησης και απώλειας κυριαρχίας. Οι ψηφιακές πλατφόρμες, με έδρα κυρίως εκτός Ευρώπης, αποκομίζουν υπεραξία από τους Έλληνες χρήστες, ενώ λειτουργούν πέρα από τον αποτελεσματικό εθνικό έλεγχο. Ο πλούτος που δημιουργείται μέσω των δεδομένων ρέει προς τα έξω, ενισχύοντας τις υπάρχουσες παγκόσμιες ιεραρχίες.

Ο ισχυρισμός ότι οι χρήστες συναινούν ελεύθερα σε αυτή τη ρύθμιση αξίζει σοβαρή αμφισβήτηση. Οι ψηφιακές πλατφόρμες λειτουργούν ως βασική υποδομή για την επικοινωνία, την απασχόληση και την πρόσβαση σε υπηρεσίες. Η κοινωνική συμμετοχή εξαρτάται όλο και περισσότερο από τη χρήση τους. Υπό αυτές τις συνθήκες, η «επιλογή» αποκτά μια περιορισμένη έννοια που διαμορφώνεται από την αναγκαιότητα και τον αποκλεισμό.

Η συγκέντρωση της πληροφοριακής εξουσίας εντείνει αυτές τις ανησυχίες. Οι εταιρείες συσσωρεύουν λεπτομερή προφίλ ολόκληρων πληθυσμών, δημιουργώντας ασυμμετρίες που ανταγωνίζονται αυτές των κρατικών θεσμών. Οι κυβερνήσεις συχνά εξαρτώνται από ιδιωτικά τεχνολογικά συστήματα, θολώνοντας τα όρια μεταξύ δημόσιας εξουσίας και εταιρικής επιρροής. Αυτή η σύγκλιση εγείρει βαθιά ερωτήματα σχετικά με τη λογοδοσία, τη διαφάνεια και τις πολιτικές ελευθερίες, και τελικώς, την αποτελεσματικότητα του συστήματος.

Μια δημοκρατική απάντηση απαιτεί διαρθρωτικές αλλαγές. Τα δεδομένα πρέπει να αναγνωριστούν ως δημόσιο περιουσιακό στοιχείο συνδεδεμένο με την κοινωνική ζωή. Τα ρυθμιστικά πλαίσια πρέπει να επιβάλλουν αυστηρούς περιορισμούς στην εξαγωγή δεδομένων και την αλγοριθμική χειραγώγηση. Οι δημόσιες επενδύσεις σε ψηφιακή υποδομή μπορούν να προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις βασισμένες στη λογοδοσία και τις κοινωνικές ανάγκες. Οι συνεταιριστικές και δημοτικές πλατφόρμες προσφέρουν διαδρομές προς ένα πιο δίκαιο ψηφιακό περιβάλλον.

Η πορεία των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας αντανακλά ευρύτερες δυναμικές του σύγχρονου καπιταλισμού: συγκέντρωση εξουσίας, εμπορευματοποίηση της καθημερινής ζωής και διάβρωση του δημοκρατικού ελέγχου. Η Ελλάδα, μαζί με άλλες κοινωνίες στην περιφέρεια της Ευρώπης, βρίσκεται μπροστά σε μια σκληρή επιλογή. Η αποδοχή αυτού του μοντέλου εξασφαλίζει βαθύτερη εξάρτηση και μειωμένη κυριαρχία. Η συλλογική δράση, εμπνευσμένη από την κοινωνική αλληλεγγύη, ανοίγει τη δυνατότητα ανάκτησης του ελέγχου επί της ψηφιακής σφαίρας και επαναπροσδιορισμού του σκοπού της προς το δημόσιο συμφέρον.

 

 

*Ο Ευάγγελος Δ. Κόκκινος, ο νεότερος, είναι δημοσιογράφος, γεωπολιτικός αναλυτής και τελειόφοιτος Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών επιστημών στο Αγγλικό Πανεπιστήμιο του Derby.