ΜΕ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ (Φ. 1980)

 

 

 

     Βαγγέλης Δ. Κόκκινος, ο νεότερος *

 

Ο Κάφκα πάει Ελλάδα…

Η ελληνική γραφειοκρατία δεν καθυστερεί απλώς τα αποτελέσματα, δημιουργεί τη δική της πραγματικότητα. Όποιος έχει επιχειρήσει μια συνηθισμένη διαδικασία όπως το να καταχωρίσει μια μίσθωση στην ΑΑΔΕ, να εξασφαλίσει άδεια οικοδομής ή να παραλάβει ένα πιστοποιητικό από ένα ΚΕΠ, συνειδητοποιεί γρήγορα ότι ο δηλωμένος στόχος είναι σχεδόν δευτερεύων. Αυτό που έχει σημασία είναι η τήρηση των διαδικασιών, μια αλυσίδα επικύρωσης που φαίνεται να λογοδοτεί μόνο στον εαυτό της.

Ας πάρουμε για παράδειγμα τις φαινομενικά απλοποιημένες ψηφιακές πλατφόρμες, πολλές φορές δύσκολες για νέους να τις διαχειριστούν και πόσο μάλλον για ηλικιωμένους συμπολίτες μας. Η φορολογική πύλη παρουσιάζεται ως μια ορθολογική διεπαφή με -υποτίθεται- δομημένα πεδία, αυτοματοποιημένους ελέγχους και σαφείς οδηγίες ενσωματωμένες στην πλατφόρμα. Ωστόσο, η εμπειρία της υποβολής είναι λιγότερο γραμμική παρά αναδρομική. Μια δήλωση απορρίπτεται λόγω μιας ασυμφωνίας που δεν μπορεί να εντοπιστεί· το σύστημα παραπέμπει σε έναν κανονισμό που είναι είτε ξεπερασμένος είτε απρόσιτος· τα κανάλια υποστήριξης ανακατευθύνουν τον χρήστη πίσω στην ίδια διεπαφή. Η ευθύνη παραμένει στον πολίτη, ακόμη και όταν τα κριτήρια για την εκπλήρωση αυτής της ευθύνης είναι ασταθή.

Η φυσική διοίκηση δεν προσφέρει καμία διορθωτική λύση. Τα γραφεία ΚΕΠ, σχεδιασμένα ως λύσεις μίας στάσης, λειτουργούν συχνά ως μεσάζοντες μεταξύ ασυμβίβαστων απαιτήσεων. Ένα έγγραφο που εκδίδεται σε ένα πλαίσιο καθίσταται άκυρο σε ένα άλλο λόγω μορφοποίησης, διατύπωσης ή απουσίας επαρκώς ευανάγνωστης υπογραφής. Αυτά δεν είναι λάθη με τη συμβατική έννοια. Είναι όροι αποδοχής που αναδύονται μόνο τη στιγμή που παραβιάζονται.

Οι διαδικασίες πολεοδομικού σχεδιασμού, για παράδειγμα, εντείνουν αυτό το μοτίβο. Οι αιτήσεις για άδειες περνούν από πολλαπλά επίπεδα ελέγχου, το καθένα από τα οποία διέπεται από διαφορετικές ερμηνείες του ίδιου κανονιστικού πλαισίου. Οι μηχανικοί αναθεωρούν τα σχέδια όχι επειδή έχει αλλάξει ο νόμος, αλλά επειδή η εφαρμογή του έχει μετατοπιστεί από το ένα γραφείο στο άλλο. Ο φάκελος προχωρά, αλλά η πορεία του δεν μπορεί να προβλεφθεί. Ο χρόνος συσσωρεύεται χωρίς να αποσαφηνίζεται το τελικό σημείο.

Τα δημόσια νοσοκομεία αναπαράγουν αυτή τη δομή υπό μεγαλύτερη πίεση. Οι διοικητικές προϋποθέσεις λειτουργούν ανεξάρτητα από την ιατρική επείγουσα ανάγκη. Η πρόσβαση εξαρτάται από την ικανοποίηση απαιτήσεων που είναι διαδοχικές αλλά όχι συγχρονισμένες. Ένα έγγραφο που λείπει σταματά τη διαδικασία, ακόμη και αν η απόκτησή του εξαρτάται από ένα τμήμα που είναι προσωρινά μη διαθέσιμο. Το σύστημα δεν δίνει προτεραιότητα στην επίλυση, αλλά στην τήρηση παράλογων γραφειοκρατικών κανόνων.

Αυτό που προκύπτει δεν είναι απλή αναποτελεσματικότητα, αλλά μια κλειστή λογική. Κάθε στοιχείο λειτουργεί σωστά εντός των δικών του παραμέτρων, όμως οι παράμετροι δεν συνθέτουν ένα διαφανές σύνολο. Οι κανόνες υπάρχουν, αλλά η ερμηνεία τους είναι περιστασιακή και αναβάλλεται. Η εξουσία ασκείται με ακρίβεια, ενώ η λογοδοσία διαχέεται σε όλη την αλυσίδα.

Στο ελληνικό δημόσιο η ομοιότητα με τον Κάφκα γίνεται αναπόφευκτη. Το άτομο δεν αποκλείεται από το σύστημα· αντίθετα, υπόκειται πλήρως σε αυτό. Η συμμετοχή είναι υποχρεωτική, η κατανόηση προαιρετική. Το αποτέλεσμα έρχεται τελικά, αλλά αποκομμένο από οποιαδήποτε σαφή λογική. Αυτό που παραμένει, με αξιοσημείωτη σταθερότητα, είναι η ίδια η διαδικασία: αυτοαναφορική και σε μεγάλο βαθμό απρόσβλητη από αμφισβητήσεις, επειδή η λογική της, αν υπάρχει, δεν αποκαλύπτεται ποτέ πλήρως.

 

*Ο Ευάγγελος Δ. Κόκκινος, ο νεότερος, είναι δημοσιογράφος, γεωπολιτικός αναλυτής και τελειόφοιτος Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών επιστημών στο Αγγλικό Πανεπιστήμιο του Derby.