Ανάγκη άμεσης και θεσμικής στρατηγικής συμφωνίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ (Φ. 1959)

 Γράφει ο Σάββας Καλεντερίδης*

  

Διαφορετικά, ο κίνδυνος ανατροπής των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο θα μετατραπεί σε βεβαιότητα

Η ανατροπή του Μπασάρ αλ Άσαντ και η ανάληψη της εξουσίας από τον Αχμέντ αλ Σάραα ανέτρεψαν πλήρως τις γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή, προκαλώντας την εκδίωξη του Ιράν από τη Συρία και ανοίγοντας τον δρόμο στην Τουρκία να επιχειρήσει την επιβολή της επιρροής της στη χώρα. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει τη Συρία στην ουσιαστική μετατροπή της σε τουρκικό προτεκτοράτο, ενταγμένο στο όραμα του νεοοθωμανισμού που προωθεί η Άγκυρα.

 

Μια πιθανή τουρκική κυριαρχία στη Συρία θα ενίσχυε σημαντικά τον ρόλο της Άγκυρας στην περιοχή και θα έθετε τις βάσεις για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών ανάμεσα στις δύο χώρες με όρους ανάλογους εκείνων του τουρκολιβυκού μνημονίου. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα είχε άμεσες αρνητικές συνέπειες για την Κύπρο και θα ενίσχυε ακόμη περισσότερο τη θέση της Τουρκίας στο ίδιο μνημόνιο, επιβαρύνοντας τα ελληνικά και κυπριακά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Άγκυρα θα αποκτούσε επίσης ευκολότερη πρόσβαση στον Λίβανο, ενισχύοντας τη δυνατότητά της να επηρεάσει πολιτικά τις εξελίξεις εκεί, ενώ η προσέγγιση με την Αίγυπτο —που αποτελεί σταθερό στρατηγικό στόχο της τουρκικής διπλωματίας— θα καθίστατο πιο εφικτή. Με τον έλεγχο Συρίας και Λιβύης, η Τουρκία θα επιδίωκε ουσιαστικά να μετατρέψει την Ανατολική Μεσόγειο σε μια «μουσουλμανική λίμνη», υπό την ηγεμονία της.

Η εξέλιξη αυτή εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τα ελληνικά συμφέροντα σε Κύπρο, Ανατολική Μεσόγειο και Αιγαίο, ενώ ταυτόχρονα θα οδηγούσε το Ισραήλ σε κατάσταση γεωπολιτικής απομόνωσης. Γι’ αυτόν τον λόγο, το Τελ Αβίβ αντιδρά σθεναρά στην αυξανόμενη τουρκική επιρροή επί του καθεστώτος Σάραα και στις τουρκικές προσπάθειες δημιουργίας αεροπορικών και στρατιωτικών βάσεων στη Συρία.

Ωστόσο, η αντιπαράθεση Ισραήλ και Τουρκίας στο έδαφος και τον εναέριο χώρο της Συρίας είναι περίπλοκη, καθώς και οι δύο χώρες αποτελούν συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα και η Κύπρος καλούνται να καθορίσουν τον κοινό άξονα συμφερόντων τους με το Ισραήλ, προχωρώντας σε μια στρατηγική συμφωνία που θα καθορίζει ρητά τις υποχρεώσεις κάθε πλευράς.

Αν δεν υπάρξει τέτοια συμφωνία, υπάρχει ο κίνδυνος η Ελλάδα και η Κύπρος να επενδύσουν τεράστια ποσά σε εξοπλιστικά προγράμματα από το Ισραήλ και να προσφέρουν σημαντικά ανταλλάγματα, χωρίς το Τελ Αβίβ να έχει δεσμευτεί σε αντίστοιχες υποχρεώσεις έναντί τους. Ελλείψει μιας σταθερής στρατηγικής συμμαχίας, το ενδεχόμενο μελλοντικής προσέγγισης Ισραήλ–Τουρκίας, ακόμη και σε ενεργειακό επίπεδο υπό την πίεση των ΗΠΑ, παραμένει ανοιχτό — κάτι που θα έπληττε ευθέως τα ελληνικά συμφέροντα.

Σχετική ανάλυση της Yedioth Ahronoth (10 Οκτωβρίου) υπογράμμισε ότι κύκλοι σε Τουρκία και Ισραήλ εξετάζουν ήδη τις δυνατότητες αναθέρμανσης των σχέσεών τους. Η εφημερίδα παρουσίασε εκτενές ρεπορτάζ για τον επικεφαλής της τουρκικής ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν, ο οποίος φέρεται να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ήπια αναδιάρθρωση των τουρκοϊσραηλινών δεσμών.

Σύμφωνα με την ανάλυση της δημοσιογράφου Smadar Perry:

 

- Ο Καλίν υπήρξε για εννέα χρόνια εκπρόσωπος του Προέδρου Ερντογάν και θεωρείται από τους Ισραηλινούς αξιωματούχους «η σκιά του προέδρου».

- Διατηρεί απευθείας επαφές με κορυφαίους παράγοντες των ισραηλινών υπηρεσιών ασφαλείας, όπως τον επικεφαλής της Μοσάντ Ντάντι Μπαρνέα, τον πρώην διευθυντή της Σιν Μπετ Ρόνεν Μπαρ και τον πρόεδρο του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας Τσάχι Χανέγκμπι.

- Ενώ ο Ερντογάν διατηρεί δημόσια αντιπαλότητα με το Ισραήλ, ο Καλίν φαίνεται να προσεγγίζει τη σχέση πιο ρεαλιστικά. Αντιλαμβάνεται τη σημασία του Ισραήλ για την Τουρκία και έχει εκφράσει ανθρωπιστική ευαισθησία για τους Ισραηλινούς ομήρους της Χαμάς.

- Θεωρείται ευφυής, μετρημένος και σεβαστός συνομιλητής, με ενδιαφέρον για την τουρκική παράδοση και τη μουσική, καθώς παίζει μπαγλαμά και τραγουδά παραδοσιακά τραγούδια.

- Σκοπεύει να αποκαταστήσει σταδιακά τις σχέσεις με το Ισραήλ, επαναφέροντας πρεσβευτές, επανεκκινώντας τις πτήσεις της Turkish Airlines προς το Τελ Αβίβ και ενισχύοντας τη συνεργασία στους τομείς του εμπορίου και της γεωργίας.

- Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Καλίν έχει ασκήσει πίεση στη Χαμάς να αποδεχθεί το σχέδιο Τραμπ για τη Γάζα, με σκοπό να μειώσει την ένταση και να διευκολύνει την επαναπροσέγγιση με το Ισραήλ.

 

Όλα τα παραπάνω επιβεβαιώνουν την ανάγκη άμεσης και θεσμικής στρατηγικής συμφωνίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, με σαφή καθορισμό αμοιβαίων υποχρεώσεων και δεσμεύσεων, ώστε να διασφαλιστεί ότι η τριμερής συνεργασία δεν θα μείνει ευάλωτη σε μελλοντικές ανακατατάξεις ή πιέσεις από τρίτους.

Διαφορετικά, ο κίνδυνος ανατροπής των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο θα μετατραπεί σε βεβαιότητα.

 *Ο Σάββας Καλεντερίδης είναι αξιωματικός εν αποστρατεία , συγγραφέας και γεωστρατηγικός αναλυτής